بانوی ملکوت

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

5- نمازهاى جماعت در مقاطع سه‏گانه:

يكى از برنامه‏هاى شكوهمند حرم مطهّر، نمازهاى جماعت متعدّدى است كه صبح و ظهر و شب در آن مكان مقدّس و اطراف و جوانب آن برگزار مى‏شود.
آنچه براى خود بنده به صورت يك خاطره شيرين از دوران تجرّد در ذهنم باقى مانده است، منظره نماز صبح است كه اول طلوع صبح، نخست مرحوم آيت‏اللَّه‏العظمى مرعشى رحمةاللَّه‏عليه نماز صبح را برگزار مى‏كردند. ⁽⁶¹⁾ و با فاصله‏اى اندك مى‏رفتند و سپس اذان ديگرى گفته مى‏شد و نماز جماعت توسط مرحوم آيت‏اللَّه‏العظمى آقاى گلپايگانى قدّس‏سرّه برگزار مى‏شد و بعد از فراغت ايشان از نماز و خروجشان از مسجد بالاسر، جماعت سوّم توسط مرحوم آيت‏اللَّه آقاى حاج سيد احمد زنجانى رضوان‏اللَّه‏عليه برگزار مى‏شد و در هر جماعتى عدّه‏اى كه تازه آمده بودند شركت مى‏كردند و گاهى بعضى از مؤمنين موفق به شركت در دو جماعت نيز مى‏شدند.
راستى آن صحنه بسيار باشكوه و ديدنى بود و از روحانيّت خاصّى برخوردار بود، ياد آن ايّام و ساعات و لحظات عطرآگين بخير.

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

6- دعا:

از فيوضات عاليه حرم مطهّر حضرت معصومه سلام‏اللَّه‏عليهامراسم مختلف در اوقات مناسب آنهاست كه گروه كثيرى از ساكنان محترم قم و نيز از زائران حضرت معصومه سلام‏اللَّه‏عليها در آن مراسم روحانى و معنوى شركت مى‏كنند و دعاهاى مباركه و مأثوره، مانند دعاى شريف كميل در شب‏هاى جمعه و دعاى مبارك ندبه در صبح جمعه و در مواقعى دعاى شريف توسّل را مى‏خوانند و از باشكوهترين مظاهر اين برنامه، مراسم دعاى عرفه امام حسين عليه‏السّلام در عصر روز عرفه است كه جمعيت عظيمى با شور فراوان در آن شركت مى‏كنند.

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

7- جشن‏ها:

از جمله فيوضات و بركات اين مركز نور، برپاداشتن مراسم اعياد مذهبى و اقامه‏جشن‏ها در مسجدبالاسر و احياناً رواق‏ها و صحن‏هاست. در اين مراسم، جمعيّت بسيار از زوّار و غير زوّار شركت مى‏كنند و به شادى و سرور پرداخته، مدّاحان آل عصمت، مديحه سرائى نموده، شعرا اشعار نغز خود را ارايه مى‏كنند و سخنرانان مذهبى ايراد خطابه كرده و مطالب مربوط به روز خاص و جريان آن روز را ارايه مى‏نمايند.

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

8- سوگواریها:

در همه سوگوارى‏هاى امامان معصوم و كلاً خاندان عصمت و طهارت عليهم‏السّلام، مجالس سوگوارى و عزادارى براى عزيزان خدا برگزار مى‏شود. در ماه محرم و صفر، مجالس عزادارى در آن روضه منوّره منعقد است. نوحه‏خوانان، نوحه‏خوانى و مرثيه‏سرايان، مرثيه‏سرائى مى‏كنند و گاهى تهييجى در مستمعين ايجاد مى‏شود كه صداى گريه و زارى فضا را مى‏گيرد و بالاخره خطبا و وعاظ بر فراز منبر قرار گرفته، پيرامون خاندان رسالت و نبوّت با مردم سخن مى‏گويند و فضايل و مناقب آن معصومين پاك را براى مستمعين تبيين كرده و ذكر مى‏نمايند. در بسيارى از اين مراسم يا قسمتى از آنها جمعيّتهاى متراكم از مجاورين و مسافرين جمع مى‏شوند و آن را به صورت مطلوبى برگزار مى‏نمايند.

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

9- زيارت مقابر علما:

زيارت قبور مبارك علماى اعلام و زعماى دينى و رجال بزرگ مذهبى كه در حول و حوش قبر مطهّر حضرت معصومه سلام‏اللَّه‏عليها مدفونند، از بركات حضرت فاطمه‏معصومه سلام‏اللَّه‏عليها و از فيوضات اين حرم شريف است. و شايد اين خصوصيّات در حرم حضرت معصومه سلام‏اللَّه‏عليها بيش از حرم‏هاى شريف امامان بزرگوار، معمول و مرسوم است، زيرا اين همه علما و مجتهدين و مراجع بزرگ شيعه در حرم‏هاى ديگر در كنار هم، آن هم با فاصله مختصرى از حرم مطهّر به صورت مشخص مدفون نمى‏باشند و اين خصوصيات در حرم قم مى‏باشد.
و از اين‏رو غالباً كسانى كه قبر مطهّر حضرت فاطمه‏معصومه سلام‏اللَّه‏عليها را زيارت مى‏كنند، بلافاصله كنار قبور علماى بزرگوار حضور يافته و فاتحه مى‏خوانند و عرض ادب به آن رجال بزرگ علمى مى‏كنند. بالاخره زيارت مقابر رجال بزرگ علمى و زعماى گرانقدرى كه در اطراف و جوانب مضجع منوّر فاطمه‏معصومه سلام‏اللَّه‏عليها مدفونند، يادآور زحمات آن بزرگواران در مقاطع خطرناك براى حفظ اصول ديانت و صيانت احكام، مقرّرات و مقدّسات دينى است و خود، نوعى قدردانى و حق‏شناسى نسبت به خدمات بى‏دريغ آن عزيزان، تجديد عهد دائمى مردم مسلمان با آن ارواح پاك و پاكيزه است و همه اين‏ها در پرتو عنايات حضرت فاطمه‏معصومه سلام‏اللَّه‏عليها مى‏باشد.

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

10- و از برنامه‏هايى كه مستقيم از ناحيه مردم در حرم مطهّر صحن‏هاانجام مى‏شود، آمدن هيأت‏هاى مذهبى و دسته جات سينه‏زن و زنجيرزن است كه در ايام سوگوارى خصوصاً در تاسوعا و عاشورا و اربعين و بيست و هشتم ماه صفر و ديگر مناسبات مربوط به امامان و معصومين عليهماالسّلام اين مراسم بافروغ و شكوه مخصوص برگزار مى‏شود و بالاخره صحن شريف حضرت معصومه سلام‏اللَّه‏عليها و حرم مطهر آن بانوى سرفراز كانون علم و عمل و مركز نور و هدايت به صور گوناگون است: تدريس، تدرّس، مباحثه، مناجات، دعا، اذان، نماز جماعت، اقامه عزا و سوگوارى عزيزان خدا، مراسم جشن و سرور در اعياد مذهبى، سخنرانى‏هاى سودمند مذهبى، ارشاد، وعظ و خطابه، قرائت قرآن كريم، ذكر مصيبت امام حسين عليه‏السّلام، مديحه و مرثيه سرائى خاندان عصمت، نشر معارف اهل بيت، آشنايى ملل مسمان جهان با يكديگر و ده‏ها عناوين افتخارآميز ديگر از فيوضات اين كانون فيض لاينقطع و گسترده الهى است.
در كنار اين برنامه‏ها مراسم ديگرى مى‏باشد كه جنبى است و آنها نيز بالاخره بازگشت به الطاف و مرحمتهاى حضرت فاطمه‏معصومه سلام‏اللَّه‏عليها مى‏كند. مانند اطعامى كه از ناحيه آستانه مقدّسه مى‏شود و علاقمندان خاندان على و اولاد على عليهم‏السّلام بر سر سفره ضيافت بانوى عالم، سلام‏اللَّه‏عليها مى‏نشينند و بهره‏مند مى‏شوند. طبعاً اين برنامه هم خالى از مراسم معنوى نيست.
و مانند نذوراتى كه تقديم حرم مطهّر مى‏شود كه ما در اين باب سخنى داريم و مطالبى را ذكر خواهيم نمود.
و مانند اتفاقاتى كه زائران و واداران نسبت به فقرا و ضعفا و مستمندان دارند كه غالباً در خود حرم مطهر و رواق‏ها و صحن‏ها و مساجد متعلّقه به نوعى صورت مى‏گيرد.

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

11- نذورات و موقوفات:

از جمله مظاهر برازندگى و قداست حضرت فاطمه‏معصومه سلام‏اللَّه‏عليها و موقعيّت بسيار رفيع آن بانوى يگانه و پايگاه منيع او در اعماق جان مردم، موضوع نذرهايى است كه براى آن مخدّره مى‏شود و در طول سال و هر روز و شبى به انواع مختلف، جريان دارد.
يكى از كانالهاى اين نذورات و شايد مهمترين و بيشترين آنها عبارت از نذورات مالى است كه به وسيله طبقات مختلف از عالم و عامى و ثروتمند و يا مردم متوسط الحال و احياناً ضعفا و كسانى كه خود مشكل مالى دارند، انجام مى‏شود.
علاقمندان به خاندان پيغمبر صلّى‏اللَّه‏عليه‏وآله‏و سلّم و على‏الخصوص فاطمه‏معصومه سلام‏اللَّه‏عليها احياناً نذورات مطلقه مى‏كنند كه نذرشان بدون قيد و شرط است، ولى غالباً نذرهاى مقيّد مى‏نمايند؛ يعنى وجهى را مقيد به رسيدن به حاجتشان - مثلاً پيدايش فرزند براى آنان يا مراجعت مسافرشان و يا پيشروى تجارت و كارشان و يا موفقيّت در ازدواج و يا تحصيل، يا شفاگرفتن و درمان‏شدن بيمارانشان يا مرتفع شدن درد و بيمارى خودشان و يا آزادشدن گرفتاران و محبوسينشان و ده‏ها و صدها حاجت و خواسته به مناسبت زمان و مكان - نذر مى‏كنند و در بسيارى از موارد به خواسته‏هاى خود مى‏رسند و به بركت فاطمه‏معصومه سلام‏اللَّه‏عليها و در پرتو الطاف بى‏دريغ آن مكرّمه حاجتشان برآورده مى‏شود و لذا نذر خود را هم انجام مى‏دهند.
و نحوه پرداخت وجوهى كه نذر حضرت معصومه سلام‏اللَّه‏عليها مى‏شود، دو گونه است:
الف: مراجعه به دفتر مخصوص نذورات و صندوق ويژه آن نموده و نذر خود را ادا كرده، وجه مربوط را تحويل مى‏دهند كه در اين مورد همراه با اخذ قبض رسيد مى‏باشد.
ب: خود نذركنندگان وجه منذور را به داخل ضريح مبارك مى‏اندازند و مى‏ريزند و گاهى اگر مثل پارچه يا فرش كوچكى باشد به بالاى ضريح مى‏اندازند و روى همين جهت بعد از مدّتى خدام محترم و يا اشخاص ديگرى پس از مراسم خلوت كردن حرم، درب ضريح رإ؛ث‏ث‏ك‏ك بازكرده و وجوه نذرى را بيرون مى‏آورند و تحت مراسم خاصّى آن را به مصارف مقرّر مى‏رسانند.

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

كانال نذورات، كانال بسيار سرشار و پردرآمدى است و مقادير زيادى مال و وجوه از همين رهگذر در هر ماه و سالى در اختيار آستانه‏مباركه قرار مى‏گيرد و اين نذورات منحصر به خود مردم شريف قم نيست، بلكه از بلاد ديگر و حتى گاهى از بلاد بعيده و از ممالك خارج نيز اين نمونه نذرها انجام مى‏شود و مبالغى را تقديم آستانه‏مباركه حضرت معصومه سلام‏اللَّه‏عليها و حرم شريف او مى‏كنند و آن را با دست خود يا به وسيله ديگران تحويل مى‏دهند.
ناگفته نماند كه نذورات منحصر به پول و مال نيست و شعب و رشته‏هاى فراوانى دارد از جمله، گاهى نذر تعمير حرم شريف مى‏شود، كه در سابق اين جريان زياده بوده و گاهى نذر نماز و تلاوت قرآن و تقديم ثواب آن به روح منوّر حضرت معصومه سلام‏اللَّه‏عليها است و احياناً نذر زيارت آن معظّمه را مى‏كنند و در جاى خود انجام مى‏دهند. چنانكه گاهى نذر اقامه عزادارى حضرت سيدالشّهدا عليه‏السّلام يا ديگر از معصومان پاك و يا ذكر مصايب خود حضرت معصومه سلام‏اللَّه‏عليها مى‏كنند و در حرم مطهر يا رواق‏هاى مجاور، انجام مى‏دهند.
اخيراً ورقه‏اى به دست آمد كه مربوط به دوران فتحعلى‏شاه است و حاكى از مرسوم بودند نذر زيارت حضرت معصومه سلام‏اللَّه‏عليها در آن زمان بوده است و متن آن اين است:
و بعد حاضر گرديد احقر عباد واقّل السادة خادم خدّام والامقام سركار فيض آثار، حضرت فاطمه بنت موسى بن جعفر عليها و على آبائها آلاف التحية و الثناء "سيد محمدبن سيد على الرضوى" در محكمه بندگان عيّوق‏شان عالى جناب مقدّس القاب فضائل و فواضل اكتساب حقايق و مارف انتساب، حاوى الفروع و الاصول، جامع المعقول و المنقول، مجتهدالعصروالزمان، ميرزائى ميرزا عليرضا دام فضله العالى، وبه عنوان نذر بر خود واجب و لازم و متحتّم نمود كه از غرّه شهر رمضان المبارك هذالسنة و مابعدها مادام الحياة هر روزى يك زيارت، به جهت بندگان سكندر نشان، دارا دربان، ملايك پاسبان، آسمان مكان، سلطان الاعظم و خاقان الاكرم، السلطان العادل فتحعلى شاه، نيابتاً و دو زيارت كه ثواب آنها عايد رضوان آشيانان والد و والده حضرت شاهنشاهى روحى‏فداه نمايد و صيغه نذر را جارى ساخت كه هرگاه العياذباللَّه بدون عذر شرعى خلاف نذر به عمل آمد، مبتلا به كفّاره حنث نذر گردد.

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

و اين چند كلمه به رسم يادداشت قلمى و تحرير شد و به نظر مبارك واقفان انجمن حضور معدلت دستور رسيده كه به علاوه احتياط از گرفتارى كفّاره چنانچه تساهل و مسامحه نمايد، مورد مؤاخذه و عقوبت حضرت شهريارى باشد.
7 رجب المرجّب من شهور 1247
و در ذيل، مهر و امضائى است و بر بالاى آن صفحه دو نفر از علما امضا و مهركرده‏اند، يكى از آنها نوشته است: قَدْ جَرَتِ الصّيغَةُ عِنْدى. و ديگرى چنين نگاشته است: قَدْ تَفَوّه بِصيغَةِ النَّذْرِ بِمَحْضَرى.
و امّا موقوفات:
شدت نفوذ و قداست حضرت فاطمه ‏معصومه سلام الله علیها چنان است كه از ديرزمان، اموال فراوان از منقول و غيرمنقول به وسيله اشخاص خيّر و باايمان بر آن حضرت وقف شده است. اراضى بسيار و خانه‏ هاى متعدّد، مغازه‏هاى بيشمار، باغ، بستان‏هاى عديده امروز در قم و چه بسا در جاهاى ديگر است كه وقف بر آن بانوى بزرگ مى‏باشد و وقف نامه ‏هاى بسيار و صورتهاى وقف فراوان با مهر و امضاهاى بسيار مهم و معتبر در دسترس است، به طورى كه مى‏توان به صورت كتابهاى بزرگ و متعدّد در آورد و قسمتهايى از آنها در كتابهاى مربوطه چاپ شده است.

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

محدّثه آل محمّد عليهم‏السّلام
يكى از فضايل و مناقب بزرگ حضرت فتطمه معصومه سلام‏اللَّه‏عليها محدثه بودن آن بانوى بزركگوار است. بضعه موسى بن جعفر عليه‏السّلام رواياتى نقل فرموده و كلمات گرانبهاى خاندان وحى را به علاقمندان منتقل كرده‏اند و از اين رهگذر نيز اهل ايمان را متنعّم و بهره‏مند ساخته است و اين هم خود يكى از جهاتى است كه مار را رهين منّت بانوى جهان، حضرت معصومه سلام‏اللَّه‏عليها قرار مى‏دهد.
و ما در اين مقام چهار مورد را كه حضرت فاطمه معصومه در سند روايت قرار گرفته و آن حضرت ناقل روايت مى‏باشد ذكر مى‏كنيم و آن چهار مورد، حديث غدير، حديث منزلت، حديث معراج و حديث شهيد بودن محبان آل محمد صلوات اللَّه‏عليهم‏اجمعين است.