✯۞✯بین الطلوعین ، ساعت بهشت✯۞✯

[*خادمه رقیه خاتون(س)*]

بین الطلوعین فاصله زمانی از طلوع فجر و اذان صبح تا طلوع آفتاب است

که حدود یک ساعت و نیم طول می کشد.

در روایات از این زمان به ساعتی از ساعات بهشت یاد شده و آثار و برکاتی برای آن بیان شده

نویسنده در مطلب حاضر با مراجعه به آیات و روایات نقش کلیدی این ساعت از شبانه روز را تبیین کرده است.

[*خادمه رقیه خاتون(س)*]

ساعتی از ساعات بهشت



از نظر فلسفی میان لحظات زمانی هیچ تفاوتی نیست؛

چون زمان یک بعد از ابعاد ماده است که از آن به بعد چهارم پس از طول و عرض و عمق یاد می شود.

زمان به سبب اینکه اعتباری تر از این سه بعد است، به نظر می رسد که کم تاثیرتر از دیگر ابعاد مادی باشد؛

به ویژه آنکه زمان در زمین با زمان در مریخ و مشتری و عطارد و دیگر سیارات بسیار متفاوت است.

این بیست و چهار ساعت در زمین در سیاره دیگر چیز دیگری است.

از طرفی زمان فاصله حرکت یک چیز از مبدا به منتهاست و این فاصله به طور طبیعی تفاوتی ندارد

مگر همان تفاوت شتاب جرم و امور دیگری که به حوزه فیزیک و طبیعت و یا فلسفه مربوط است.

[*خادمه رقیه خاتون(س)*]

اما بر اساس آموزه های قرآنی انسان چون در عالم ماده است، اسیر و محاط به احکام و سنت ها و قوانین حاکم بر آن است.

از این رو ماده به شکلی بر انسان احاطه دارد و باید این احکام و قوانین را بشناسد و به درستی از آن به نفع خود بهره ببرد.

آموزه های قرآنی بر این نکته تاکید دارد که روز ها و ساعت ها و زمان های شبانه روز با یکدیگر تفاوت دارند

و این تفاوت چنان روشن و برجسته است که سرنوشت انسان را تغییر می دهد و خوشبختی و بدبختی را موجب می شود.

سحرگاهان از جمله زمان هایی است که مورد تاکید قرآن قرار گرفته و نماز شب در آن و استغفار،

راهی است که انسان را به مقام احسان می رساند. (ذاریات، آیات ۱۶ تا ۱۸)

[*خادمه رقیه خاتون(س)*]

یکی دیگر از ساعات بسیار مهم در طول شبانه روز، بین الطلوعین است.

بِینَ الطُّلوعَین، فاصله زمانی میان دمیدن صبح صادق (طلوع فجر) و طلوع آفتاب است.

بین الطلوعین در حقیقت همان زمانی است که هوا تقریبا گرگ و میش شده است.

در قرآن از ساعاتی پیش از طلوع خورشید برای دعا و ذکر خدا، یاد شده و دعا ها و اذکاری از معصومین

برای این ساعات ذکر شده است.


خداوند می فرماید:

فَاصْبِرْ عَلَی مَا یَقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ غُرُوبِهَا وَمِنْ آنَاء اللَّیْلِ فَسَبِّحْ وَاَطْرَافَ النَّهَارِ لَعَلَّکَ تَرْضَی؛

پس بر آنچه می‏ گویند شکیبا باش، و پیش از بر آمدن آفتاب و قبل از غروب آن، با ستایش پروردگارت او را تسبیح گوی،

و برخی از ساعات شب و حوالی روز را به نیایش پرداز، باشد که خشنود گردی. (طه، آیه ۱۳۰)

[*خادمه رقیه خاتون(س)*]

همچنین در آیه ۳۹ سوره ق می فرماید:

فَاصْبِرْ عَلَی مَا یَقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ الْغُرُوبِ؛

و بر آنچه می‏ گویند صبر کن، و پیش از برآمدن آفتاب و پیش از غروب، به ستایش پروردگارت تسبیح گوی.


خداوند در آیات قرآنی از فرشتگانی یاد می کند که مسئولیت های خاصی دارند.

برخی از فرشتگان برای بارور کردن ابر ها و آدم ها و گیاهان هستند، برخی مسئول جا به جایی ابرها،

برخی مسئول پخش روزی (ذاریات، آیه ۱) ، حاملان دانه های باران (همان، آیه ۲ )،

تقسیم کنندگان امور و کارها (همان، آیه ۴) و مانند آنها هستند.

بر اساس برخی از روایات تقسیم روزی که فرشتگان انجام می دهند

و کار ها و امورات مردم را مشخص می کنند، در این ساعات از روز انجام می گیرد.

در روایات تفسیری در ذیل آیه ۵۷ سوره بقره «و اَنْزَلْنا عَلَیْکُمُ الْمَنَّ وَ السَّلْوی؛و ما بر شما من و سلوی فروفرستادیم»

آمده است که زمان نزول آن ها در بین الطلوعین بوده است.

[*خادمه رقیه خاتون(س)*]

در ذیل آیه ۴ سوره ذاریات که خداوند فرموده است: فَالْمُقَسِّماتِ اَمْراً، در روایات تفسیری آمده است:

إن الملائکة تقسم ارزاق بنی آدم ما بین طلوع الفجر إلی طلوع الشمس فمن نام ما بینهما نام عن رزقه؛

فرشتگان در هنگام بین طلوع فجر و طلوع خورشید، رزق و روزی بنی آدم را تقسیم می کنند

و کسی که در آن زمان در خواب باشد رزقش را از دست می دهد.


همچنین خداوند می فرماید:

وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنْبِکَ وَ سَبِّح بِحَمْدِ رَبِّکَ بِالعَشیّ وَ الإِبکار؛

پس صبر کن که وعده خدا حقّ است و برای گناهت آمرزش بخواه و ستایشگر پروردگارت در شامگاهان و بامدادان باش.

(غافر، آیه ۵۵)

در تفسیر آمده که مقصود از «الإبکار» بین الطلوعین است.

[*خادمه رقیه خاتون(س)*]

زمان بین الطلوعین به ویژه برای نماز و خواندن قرآن توصیه و سفارش الهی است؛

زیرا زمانی است که همه چیز در آن لحظات مشهود است.

خداوند می فرماید:

اَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلُوکِ الشَّمْسِ إِلی‏ غَسَقِ اللَّیْلِ وَ قُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ کانَ مَشْهُوداً؛

نماز را از زوال آفتاب تا نهایت تاریکی شب برپادار، و نیز نماز صبح را، زیرا نماز صبح همواره مقرون با حضور فرشتگان‏ است.

(اسراء، آیات ۷۸)


علامه طباطبایی در این باره می فرماید:

«دلوک الشمس» به معنای زوال آفتاب و ظهر است،

«غسق اللیل» به معنای نیمه شب است و «قرآن الفجر» اشاره به نماز صبح است.

لذا، این آیه شریفه از اول ظهر تا نصف شب را شامل می ‏شود،

و نمازهای واجب یومیه که در این قسمت از شبانه روز باید خوانده شود چهار نماز است،

ظهر و عصر و مغرب و عشاء؛ و با انضمام نماز صبح

که جمله: «و قُرْآنَ الْفَجْرِ» دلالت بر آن دارد نمازهای پنجگانه یومیه کامل می‏ شود.

(ترجمه المیزان، ج ‏۱۳، ص ۲۴۱)

[*خادمه رقیه خاتون(س)*]

از این آیات به خوبی به دست می آید که این ساعات بسیار مهم و ارزشی است و در زندگی انسان بسیار تاثیرگذار است.

امام باقر (ع) این ساعات را ساعتی از ساعات بهشت دانسته

و در بخشی از مناظره خود با اسقف اعظم مسیحی در خصوص زمان بین الطلوعین این گونه فرمود:

آن ساعت از ساعات بهشت است، لذا در آن ساعت بیماران به هوش می‎آیند و درد ها ساکن می‎شوند

و کسی که شب را نخوابیده در این ساعت به خواب می‎رود

و خداوند این ساعت را در دنیا موجب علاقه کسانی که به آخرت رغبت دارند گردانیده

و از برای عمل کنندگان آخرت دلیلی واضح ساخته و برای منکرین آخرت حجتی گردانیده است.

[*خادمه رقیه خاتون(س)*]

آثار مثبت و منفی خواب و بیداری بین الطلوعین

آموزه های اسلامی دو دسته آثار مثبت و منفی برای خواب و بیداری در زمان بین الطلوعین بیان کرده است.

در این ساعت همان طوری که لشکر فرشتگان در آمد و شد هستند، لشکر شیطان و ابلیس نیز بسیج می شوند؛

زیرا آنان نیز می خواهند بندگان را از فرصت استثنایی در شبانه روز دور نگه دارند.

در بعضی از روایات از آن به یکی از دو زمان غفلت تعبیر شده، چنان که امام باقر(ع) می فرماید:

«ابلیس ملعون لشکریان خویش را در دو وقت:

هنگام طلوع خورشید و غروب آن، پراکنده می سازد، چراکه این دو زمان، دو زمان غفلت است».

( کافی، ج ۲، ص ۵۲۲، حدیث ۲)

در روایات است که :

در ساعات اولیه شب بخوابید و بین الطلوعین بیدار باشید (من‏ لایحضره‏الفقیه- جلد۴- ص۲۰)

تا از آثار و برکات بیداری در این ساعات بهره مند شوید.

[*خادمه رقیه خاتون(س)*]

آثار و برکات مثبت بیداری در بین الطلوعین


در آیات و روایات آثار و برکاتی برای این ساعات بیان شده است. از جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:


۱- تقسیم روزی:

بر اساس آموزه های قرآنی، روزی هر موجودی قسمت و مقدر شده است. مقدرات الهی بر اساس حکمت و مصلحت است.

در آیات قرآنی بیان شده که امور در هر سال در شب قدر ماه رمضان تقدیر می شود

(سوره قدر؛ آیات ۱ تا ۵؛ دخان، آیات ۱ تا ۴)


امام زین العابدین (ع) می فرماید:

قَالَ لَا تَنَامَنَّ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ فَإِنِّی اَکْرَهُهَا لَکَ إِنَّ اللَّهَ یُقَسِّمُ فِی ذَلِکَ الْوَقْتِ اَرْزَاقَ الْعِبَادِ عَلَی اَیْدِینَا یُجْرِیهَا؛

هرگز قبل از طلوع خورشید نخواب که من آن را برایت خوب نمی دانم،

زیرا خدواند در آن وقت، روزی بندگانش را به دست ما تقسیم می کند.

(وسائل‏ الشیعة، ج ۶، ص ۴۹۸)


امام رضا(ع) نیز می فرماید:

الملائکه تقسم ارزاق بنی آدم ما بین طلوع الفجر الی طلوع الشمس فمن نام فیما بین ها نام عن رزقه؛

مابین طلوع سپیده صبح تا طلوع خورشید ملائکه الهی ارزاق انسان ها را سهمیه بندی می کنند.

هر کس در آن زمان بخوابد، غاقل و محروم خواهد شد.

(وسائل الشیعه ج ۶ ص ۴۹)