گفتن «آمین» پس از حمد

[*شهید گمنام*]

از اختصاصات شیعه است که لازم است پس از قرائت فاتحه ، « آمین » گفته نشود ، بر خلاف

مذاهب دیگر که آن را سنت می دانند . (۱)

شیخ طوسی در «خلاف» گوید : اگر امام ، پیش از مأمومین حمد را بخواند ، برای آنان جایز نیست

آمین بگویند و اگر گفتند باید حمد را دوباره بخوانند ، برخی از شافعیان نیز بر این عقیده اند . (۲)



دلیل بر ابنکه آمین نه جزءِ نماز است و نه امری مستحب است ، روایاتی است که پیش تر آوردیم ،

و در بحثِ دست روی دست نهادن که کیفیتِ نماز پیامبر (ص) را بیان می کرد ، در تمام آن از این لفظ

خالی بود .


در روایت ابو حمید ساعدی بود : چون به نماز بایستد ، دستانش را تا نزدیک شانه ها بالا آورد ، تکبیر

بگوید ، پس از استقرار اعضای بدن ، قاتحه بخواند ، سپس تکبیر گوید ، دست ها را تا محاذی شانه ها

بالا آورد ، سپس رکوع کند و کف دست ها را بر زانو بنهد . (۳)



می بینی که در این روایت ها اشاره به آمین گفتن و چیزی که خارج از قرائت است نیست و لفظ قرائت

هم حاکی از آن نیست .



و نیز تقل شده که پیامبر (ص) فرمود :



«چون به نماز ایستادی ، رو به قبله بایست ، تکبیر بگو ، آنچه از قرآن می توانی بخوان. » (۴)



در این هم اشاره ای به آمین گفتن نیست و آمین داخل در «آنچه از قرآن همراه توست» نیست .



در حدیث عایشه در مورد وصف پیامبر (ص) بود : رسول خدا (ص) نماز را با تکبیر و قرائت سوره حمد

آغاز می کرد و هنگام رکوع ، سر خود را جلو می آورد . (۵)



در سایر روایات هم که بیانگر چگونگی نماز پیامبر (ص) بود ، هیچ اشاره ای به آمین نبود . کسی که

آمین را جایز می داند ، استدلال می کند که آمین نسبت به دعای قبلی است

« اهدِنَا الصِراطَ المُستَقِیمَ » .



چند نکته گفتنی است :



اول : دعا یک امر قصدی است ، کسی که سوره فاتحه می خواند ، به قصد تلاوت قرآن می خواند

نه به قصد دعا . و مردم مأمورند این سوره را بخوانند ، چون حدیث است که هیچ نمازی جز با

فاتحة الکتاب درست نیست .



دوم : بر فرض که آمین نسبت به دعای قبلی باشد ، ولی بسیاری از نمازگزاران به خصوص غیر

عرب ها هرگز به ذهنشان نمی رسد که در آیات سوره فاتحه دعایی است که به آن آمین بگویند .



سوم : بر فرض که آمین نسبت به دعای قبلی باشد ، ولی واجب است تقضیل دهیم (مثل سخن

ابو حامد اسفرایینی) میان آنجا که اگر امام جماعت ، زودتر از مأمومین حمد را بخوانند جایز نیست و

مثل آنجا که پس از آنکه امام از «اهدِنَا الصراطَ المُستَقِیم» گذشت ، مأمومی وارد نماز شود .



این بر این اساس است که «آمین» را کلام آدمی ندانیم ، و اگر نه نماز را باطل می کند ، از پیامبر

(ص) روایت شده که «در این نماز ، هیچ سخنی از کلام آدمیان یا از کلام مردم شایسته نیست. » (۶)



همه این ها بررسی طبق قواعد است و لیکن ائمه اهل بیت (ص) یکی از «ثقلین» اند که از کتاب

خدا جدا نیستند و آنان گفتن آمین را حرام و مبطل نماز دانسته اند .



محمد حلبی گوید : از امام صادق (ع) پرسیدم : وقتی از خواندن سوره حمد فارغ می شوم ، آمین

بگویم ؟ فرمود : نه . (۷)

---

منبع : کتاب سیمای عقاید شیعه ص ۴۱۵ ، آیت الله شیخ جعفر سبحانی ،

تر جمه : جواد محدثی .



۱٫ انتصار : ص ۱۴۴

۲٫ الخلاف : ج ۱ ، ص ۳۳۳
۳٫ سنن بیهقی : ج ۲ ، ص ۷۲ ، ۷۳ ، ۱۰۱ ، ۱۰۲ ؛ سنن ابی داود : ج۱ ، ص ۱۹۴ ، حدیث ۷۳۰ ، ۷۳۶
۴٫ بلوغ المرام : ۹۲ ، شماره ۲ / ۲۵۰
۵٫ همان : ۹۹ ، شماره ۸ /۲۵۷
۶٫ صحیح مسلم : ج ۱ ،ص ۳۸۱ ، شماره ۵۳۷
۷٫ وسائل الشیعه : ج ۴ ، باب ۱۷ از ابواب قرائت نماز ، حدیث ۳

مجمع قبرآنی والفجر(مشهد مقدس)