ابليس ؛ جن و شيطان

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

پيرامون ابليس، جن و شيطان
در لغت مي‌گويند: ابليس، نامش عزازيل بوده است. ابليس از كلمه عربي أبلس به معني نااميد شد مشتق شده است. چون او از رحمت خدا نااميد شده است.

خداوند فرمود:
كَانَ مِنَ الْجِنِّ فَفَسَقَ عَنْ أَمْرِ رَبِّهِ كهف/50؛
از جن بود و از فرمان پروردگارش بيرون شد.
صريح آيات و روايات از جمله همين آيه شريفه دلالت مي‌كند بر اين كه ابليس از جنيان بوده است؛ گرچه مدت‌ها در ميان فرشتگان مشغول عبادت بوده است.

نظر محققين از اولياء اين است كه كفر شيطان، اظهار بوده است نه ظهور؛ يعني در حقيقت كافر بوده است و در آن امتحان الهي، كفرش را ظاهر نمود؛ چنان‌چه خداوند مي‌فرمايد:

وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلَائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ أَبَىٰ وَاسْتَكْبَرَ وَكَانَ مِنَ الْكَافِرِينَ بقره/٣٤؛
و ياد کن هنگامی را که به فرشتگان گفتيم: «برای آدم سجده و خضوع کنيد!» همگی سجده کردند؛ جز ابليس که سر باز زد، و تکبر ورزيد، و به خاطر نافرمانی و تکبرش از کافران شد.

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

ابليس نام رييس شياطين جن است و اول كسي است كه خدا را معصيت نمود. خلقت او از سنخ جنيان مي‌باشد كه از آتش و دود و گاز آفريده شده است.

اصل وجود جن طبق آيات قرآن كريم و روايات معصومين عليهم‌السلام و طبق شواهد خارجي عيني، جاي شك و شبهه نيست. و اين‌كه بعضي از افرادي كه داراي اطلاعات عميق در معارف اسلام نيستند و چه بسا به افكار ناقص خويش مغرور و فريفته شده و با حفظ چند تا لفظ و اصطلاح بي‌محتوا و كسب مقداري از تحصيلات جديد و خلاصه تحت تأثير فرهنگ غرب و ماده‌گرايي، مي‌گويند: مراد از شيطان و جن در آيات و روايات، همين امور مادي مانند ميكروب و امثال آن است! اين سخن باطل و دليل بر سطحي‌نگري آنان است. در قرآن كريم، سوره‌اي به نام سوره جن است كه هفتاد و دومين سوره قرآن بوده و در آن شرح حال ايمان جنيان را به رسول خدا و اين‌كه در ميان آنان، دو گروه خوب و بد و مسلمان و كافر وجود دارد؛ بيان شده است.

جن هم مانند انسان داراي اختيار بوده و مكلف به تكاليف الهيه است. هر دو گروه داراي پيامبر مشتركي از انسان مي‌باشند.

خداوند مي‌فرمايد:

خَلَقَ الْإِنسَانَ مِن صَلْصَالٍ كَالْفَخَّارِ؛ وَخَلَقَ الْجَانَّ مِن مَّارِجٍ مِّن نَّارٍ الرحمن/14 و 15؛
انسان را از گِل خشکيده‌ای هم‌چون سفال آفريد؛ و جنّ را از شعله‌های مختلط و متحرّک آتش خلق کرد!

در سوره جن از جمله مي‌فرمايد:

قُلْ أُوحِيَ إِلَيَّ أَنَّهُ اسْتَمَعَ نَفَرٌ مِّنَ الْجِنِّ فَقَالُوا إِنَّا سَمِعْنَا قُرْآنًا عَجَبًا؛ يَهْدِي إِلَى الرُّشْدِ فَآمَنَّا بِهِ وَلَن نُّشْرِكَ بِرَبِّنَا أَحَدًا جن/1 و 2؛

بگو: به من وحی شده است که جمعی از جنّ به سخنانم گوش فراداده‌اند، سپس گفته‌اند: «ما قرآن عجيبی شنیده‌ایم...؛ که به راه راست هدايت می‌کند، پس ما به آن ايمان آورده‌ایم و هرگز کسی را شريک پروردگارمان قرارنمی‌دهيم!

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

علماي لغت گفته‌اند: هر جا در لغتي شين و طاء و نون باشد، معناي فساد و افساد در آن مي‌باشد.

شيطان به معناي موجود مفسد و شرور است و همه جنيان، شيطان نيستند؛ چنان‌چه همه انسان‌ها شيطان نيستند. شيطان جني، به جن كافر مي‌گويند كه اسلام نياورده و كارش فساد و شرارت و خربي است، همان‌طور كه شيطان انسي، آن انساني است كه مسلمان نيست و كارش شر رساندن، خرابي و افساد است. تعبير شَيَاطِينَ الْإِنسِ وَالْجِنِّ انعام/112 «شيطان‌هايي از انسان و جنيان» در قرآن كريم وارد شده است.

خداوند همه مكلفين را امتحان مي‌نمايد. يكي از دعاهايي كه مستجاب نمي‌شود، اين است كه از خدا بخواهيم كه ما را امتحان نكند! آياتي در قرآن كريم داريم كه امتحان شدن انسان را حتمي مي‌داند. از امتحان چاره‌اي نيست؛ ولي بايد از او بخواهيم كه امتحان ما را سخت نفرمايد و ما را با عافيت، از امتحان پيروز و موفق بيرون بياورد!

بلعم باعورا شخصي بود كه بر اثر عبادت، به جايي رسيده بود كه به ملكوت عالم نظر مي‌كرد و حقايق و اسراري براي او منكشف شده بود؛ ولي در امتحان الهي، از هواي نفس خود پيروي كرد و شكست خورد، تا به جايي كه خداوند او را در پستي و دنائت، تشبيه به سگ مي‌نمايد!

مي‌فرمايد:

فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ اعراف/176؛ مثل او همچون سگ (هار) است.

خداوند به سعي هر كس نتيجه مي‌دهد و هر كس هر عبادت و رياضتي بكشد، آثار آن را ضايع نمي‌كند؛ اما خباثات و آلودگي‌هاي باطني، در امتحانات آشكار مي‌شود.

اگر در امتحان الهي نقص انسان ظاهر شد، اين خود يك نوع لطفي است كه خودش را بشناسد و به نقايص خويش پي برده و درصدد تكميل و رفع نقايصش برآيد. شيطان اين كار را نكرد. وقتي فهميد كه حسود و متكبر است، به جاي پشيماني و توبه و اصلاح، از در لجاجت با خدا درآمده و به شقاوت ابدي و لعنت خداوندي مبتلا گشت!