*** بحثی مفصل پیرامون استهلال و راه های اثبات اول ماه ***

[parsa]

به نام خدا و سلام بر دوستان
طاعات و عبادات همگی قبول بوده باشه ان شاءالله

بحث کمی طولانیست و از این بابت پیشاپیش عذر می خواهم. اما برای توضیح و تفصیل مساله، چاره ای از آن نبود.

لذا اگر در این خصوص سوالی در ذهن دارید ابتدا مباحث را مطالعه نموده و اگر پاسخ سوال خود را نیافتید، در ادامه مطرح نمایید.

التماس دعا

--------------------------------------

فهرست مباحث:

بخش 1): راه های شرعی ثابت شدن اول ماه

بخش 2): مساله اثبات اول ماه، جزء موضوعات شرعی هست

بخش 3): توضیح تفاوت بین موضوعات و احکام شرعی

بخش 4): چرا برخی از مراجع تقلید در مساله رویت هلال با یکدیگر و یا با ولی فقیه اختلاف نظر دارند؟

بخش 5): نظرات تفصیلی مراجع تقلید در رابطه با راه های اثبات اول ماه

بخش 6): استفتائات مقام معظم رهبری در رابطه با اثبات اول ماه

بخش 7): سخنرانی رهبر معظم انقلاب در رابطه با لزوم استهلال و راه های اثبات اول ماه

بخش 8): نظر رهبر انقلاب درباره نحوه اثبات حلول ماه جدید قمری

بخش 9) اعلام عید فطر وظیفه کیست؟ حکوت یا مراجع؟

بخش 10) فیلم مستند «رویت هلال» - کاری از مرکز تحقیقات دفتر مقام معظم رهبری + چند مقاله

.

[parsa]

بخش 1): راه های شرعی ثابت شدن اول ماه


راه ثابت شدن اول ماه چند چيز هست:


اول: آنكه خود انسان ماه را ببيند.

دوم: دو مرد عادل بگويند كه در شب ماه را ديده ايم. (ولي اگر صفت ماه را بر خلاف يكديگر بگويند، يا شهادتشان خلاف واقع باشد، مثل اين كه بگويند داخل دايره ماه طرف افق بود، اول ماه ثابت نمي شود. اما اگر در تشخيص بعضي خصوصيات اختلاف داشته باشند، مثل آن كه يكي بگويد ماه بلند بود و ديگري بگويد نبود، به گفته آنان اول ماه ثابت مي شود.)

سوم: عده اي (كه از گفته آنان يقين پيدا مي شود) بگويند ماه را ديده ايم. و همچنين است هر چيزي كه به واسطه آن يقين پيدا شود.

چهارم: سي روز از اول ماه شعبان بگذرد كه بواسطه آن اول ماه رمضان ثابت مي شود، و سي روز از اول رمضان بگذرد كه بواسطه آن اول ماه شوال ثابت مي شود.

پنجم: حاكم شرع حكم كند كه اول ماه است.


(البته در راه پنجم فتاوا تا حدی متفاوت هست که تفصیل آن در ادامه می آید.)

.

[parsa]

بخش 2): مساله اثبات اول ماه، جزء موضوعات شرعی هست


مساله رویت ماه، از موضوعات شرعی هست نه احکام شرعی. (تفاوت بین موضوع و حکم، در پست بعدی)

لذا اگر مکلف در مورد موضوعات یقین داشت، باید به یقین خودش عمل کند نه چیز دیگر.

در مورد بحث فعلی (رویت ماه) یقین فقط در چهار مورد از پنج مورد بالا پیش می آید.


- توضیح:


- نکته 1: اگر مکلف خودش ماه را دید و یقین کرد، (راه اول) و یا به شهادت دو شاهد عادل که گفته اند ما خودمان ماه را دیده ایم برایش یقین حاصل شد، (راه دوم) و یا به گفته عده ای که از گفته آنان یقین حاصل می شود یقین نمود، (راه سوم)،... در این سه مورد باید به یقین عمل کند و اصلا نوبت به حکم حاکم نمی رسد.

- نکته 2: در راه دوم، این دو مرد عادل باید خودشان شخصا از راه اول به یقین رسیده باشند. یعنی خودشان ماه را دیده باشند. پس اگر از کسی دیگر نقل کنند، حجت نیست. مگر اینکه تعدادشان از دو نفر بیشتر شود که بشوند: یک عدّه. (یعنی راه سوم.)

- نکته 3: در راه سوم، یه توضیحاتی که در پرانتز آمده دقت کنید. (یعنی این عده، باید جمعی باشند که از گفته آنها شرعا یقین حاصل شود.)

- نکته 4: راه چهارم را دیگر عرض نکردم چون واضح هست و بحثی در آن نیست.

.

[parsa]

بخش 3): توضیح تفاوت بین موضوعات و احکام شرعی


مساله رویت ماه، از موضوعات شرعی هست نه احکام شرعی.

لذا اگر مکلف در مورد موضوعات یقین داشت، باید به یقین خودش عمل کند نه هیچ چیز دیگر.


- توضیح:

در ضمن یک مثال عرض می کنم:

فرض کنید قرار هست در نماز جماعت یک مرجع تقلید شرکت کنیم. من و شما می بینیم که امام جماعت که مرجع تقلید ما هست، رفت با آبی وضو گرفت که ما یقین داریم نجس هست. خب می دونید که اگر اون آب رو ما در اختیار او نگذاشته باشیم، واجب نیست بهشون بگیم نجسه.

در اینجا نماز مرجع تقلید ما هیچ مشکلی نداره. چون ایشون نجاست آب وضو رو خبر نداشت و بنا بر طهارت گذاشته بود. ولی ما که یقین داریم ایشون با آب نجس وضو گرفته دیگه نمی تونیم بهشون در اون نماز اقتدا کنیم.

آیا اینجا می تونیم بگیم: این مرجع تقلید ماست و حتما نمازش درسته و بهش اقتدا کنیم؟
مسلما خیر. چون ما یقین بر خلاف نظر او داریم.
گرچه نماز خود اون مرجع هیچ اشکالی نداره و صحیح هست.

ولی چرا... اگر همون اول کار، در نجس یا پاک بودن آب شک داشتیم، و ایشون یا اصلا هر فرد دیگه ای گفت: این آب پاک هست، هیچ مشکلی نیست و می تونیم با اون آب وضو بگیریم.

و در این حالت این تبعیت ما تقلید نام نداره. بلکه یکی از راه های رسیدن به یقین هست.

(البته این را فرض مثال عرض کردم. وگرنه در آب وضو یقین به طاهر بودنش لازم نیست. بلکه فقط باید یقین به نجاست اون نداشته باشیم.)


در مثالی که ذکر شد، حکم یعنی: آب وضو باید پاک باشد.
موضوع یعنی: آیا این آب پاک هست یا نجس.


نتیجه اینکه:

حکم را مرجع تقلید تعیین می کند و از او تبعیت می کنیم، ولی تشخیص موضوع به عهده خودمان هست. و البته اگر از گفته مرجع تقلید به تطبیق حکمی بر موضوعی رسیدیم، صحیح هست. و اینجا مرجع تقلید بودن فردی که به ما خبر داده موضوعیت ندارد. بلکه از هر راهی که به تطبیق حکمی بر موضوعی برسیم، برای ما حجت هست.


----------------------------------------

البته ممکن است مرجع تقلید در مورد موضوعات نیز حکم صادر کند. در اینجا دیگر این موضوع حالت حکم شرعی پیدا می کند، چون دلیل مرجع تقلید برای حکم در مورد آن موضوع، برگرفته از ادلّه معتبر فقهی هست.

مثال: فتوای آیت الله مکارم شیرازی مبنی بر حرمت سیگار (که بر اساس قاعده « لاضرر» حکم داده اند و بحثش مفصل هست.)

اما اگر نظر مرجع تقلید در مورد موضوعات فقط صرف اعلام نظر شخصی باشد نه حکم، هیچ الزامی در انجام آن بر مکلف نیست. (مثل همان مثال آب وضو)

-----------------------
.

[parsa]

بخش 4): چرا برخی از مراجع تقلید در مساله رویت هلال، نظرشان بر خلاف ولی فقیه هست؟


پس تا اینجا به این نتیجه می رسیم که حکم حاکم (ولی فقیه) در این زمینه برای کسانی حجت هست که از چهار راه اول به یقین نرسیده اند. (منظور راه هایی هست که در پست دوم بیان شد.)

یعنی خیلی از مردم...!

ولی اگر کسانی از راه های اول به یقین رسیدند، دیگه حکم حاکم در حق اونها نافذ نیست. (چون لازمه به یقین خودشون عمل کنند.)


پس با این توضیحات پاسخ یک سوال مهم که در ذهن خیلی ها شبهه شده است روشن می شود:


- سوال: چرا برخی از مراجع تقلید در این مساله نظرشان بر خلاف ولی فقیه هست؟


- پاسخ: در چند نکته بیان می شود:

1) مراجع تقلید اگر از راه اول به یقین رسیده باشند (یعنی خودشان شخصا ماه را دیده باشند) هم برای خود اون بزرگواران الزام آور هست و هم اینکه بقیه مردم می توانند به عنوان یک عادل در راه دوم از نظرشان پیروی کنند.

(یعنی اگر دو نفر عادل موثق به من گفتند: ما خودمان ماه را دیده ایم، حجّت برای من تمام هست. البته فقط شخص من، نه کسانی که من این موضوع رو براشون نقل می کنم. چون من که خودم ماه را ندیده ام.)

2) اما اگر این مراجع بزرگوار از راه دوم یا سوم به یقین رسیده باشند، (یعنی خودشان ماه را ندیده باشند)، این یقین فقط برای خود اون بزرگواران الزام آور هست. اما برای بقیه مکلفین (حتی اگر از مقلدین آنها باشند) الزام آور نیست. بلکه مکلفین فقط می توانند از این نظر به عنوان نظر یکی از افراد در راه سوم استفاده کنند. و اگر اون وقت از راه سوم به یقین رسیدند، برایشان الزام آور می شود.

3) شخصی که از هیچ کدام از سه راه اول نتوانست به یقین برسد و هنوز در شک باقی بود، تنها راه برای او، راه پنجم هست. یعنی عمل به حکم ولی فقیه.

(راه چهارم رو فاکتور گرفتم چون جایگاهی در بحث ما ندارد.)

---------------

بحثی که در بالا عرض شد، مشهور بین فقهای عصر حاضر هست. مگر آیت الله سیستانی و آیت الله وحید خراسانی که راه پنجم را لازم الاجرا نمی دانند. (توضیح در پست بعدی.)

.

[parsa]

بخش 5): نظرات تفصیلی مراجع تقلید در رابطه با راه های اثبات اول ماه:


همانطور که عرض شد، نظر مراجع تقلید در مورد راه های اثبات اول ماه، با هم تفاوت هایی دارد که در ادامه عرض می شود.


اختلاف اصلی فتاوا، در قبول یا عدم قبول راه پنجم (یعنی حکم حاکم) هست.


- دسته اول:

مراجعی که هر پنج راه را قبول دارند: (از جمله حکم حاکم.)


- دسته دوم:

مراجعی که فقط چهار راه اول را قبول دارند و حکم حاکم را در این مورد نافذ و لازم الاجرا نمی دانند.



نکته مهم:

البته مقلدین مراجع دسته دوم هم اگر از راه های قبلی به یقین نرسیدند و از حکم حاکم به یقین رسیدند، برایشان حجت هست.


((توضیح فتاوا در پست های بعدی))

.