|♥|♥|من بي تقصيرم،مقصر تويي! |♥|♥|

[شكوه انتظار* میدانم که میائی...*]

من بي تقصيرم،مقصر تويي!


صلاح و اصلاح فرد و جامعه،
در سايه «شناختن عيوب » و تلاش براى «زدودن عيوب » است.
اين شناخت، هم در خود ما و نسبت به انديشه ها و عمل هاى خودمان است،
هم نسبت به ديگران.
مساله تذكر و نقد و يادآورى،
همچنين «پندپذيرى » و قبول نصيحت و موعظه و توجه به تذكرات ديگران از همين رهگذر،
درمقوله مسايل معاشرتى و شيوه برخورد صحيح با ديگران قرار مى گيرد.به اين خاطر، در اين مقاله از ،
به خصلت «نقدپذيرى » به عنوان يك روحيه بالا و رشد يابنده و خلق و خوى نيك مى پردازيم.

[شكوه انتظار* میدانم که میائی...*]

شيوه صحيح نقد
توجه به نكات و آداب پند و اندرز و تذكر، مهم وسرنوشت ساز است.
آيا هر كس حق دارد تذكر دهد؟
آيا همه نقدها سازنده و مثبت است؟
انبوهى از روايات، شاهد اين مدعاست.
اگر پنددهنده، خودش اهل عمل باشد ، تذكر او چراغى روشن و روشنگر در دل و جان ديگران مى شود و تا ژرفاى قلبشان نفوذ مى كند.
به اين سخن حضرت على(ع) دقت كنيد :
«استصبحوا من شعلة واعظ متعظ و اقبلوا نصيحة ناصح متيقظ »; (1) .
از فروغ واعظ و پنددهنده اى كه خود، پندپذير است، روشنايى برگيريد و نصيحت نصيحتگر بيدار را پذيرا باشيد. در اين سخن، هم به پندپذيرى اشاره دارد ، هم به شيوه مؤثر وعظ و نصيحت و تذكر.


نقد و تذكر، هر چه صميمى تر، خودمانى تر،
در خلوت و بدون آبروريزى و هتك حيثيت باشد، هم مؤثرتر است، هم از كينه توزى وكينه افروزى و لجاجت، دورتر است. گاهى نقادى آشكار و پند و تذكردر ملا عام، اثر منفى دارد و طرف را به عكس العمل وا مى دارد وشخصيت او را هم خورد مى كند.

حضرت امير(ع) فرمود:
«نصحك بين الملا تقريع »; (2) .
نصيحت و پند دادن تو در ميان مردم و حضور ديگران، كوبيدن وخورد كردن است.
نقد، نبايد برخاسته از حسد و غرض ورزى و تسويه حساب باشد.تذكرهاى حسودانه و كينه توزانه، وضع را بدتر مى كند. اصلا مگر ازيك حسود،
نصيحت و خيرخواهى و تذكر به قصد اصلاح برمى آيد؟

[شكوه انتظار* میدانم که میائی...*]

نقدپذيرى
تكبر و خودخواهى،
جلوه هاى گوناگون دارد. يكى هم غرور درمقابل «نقد» است.
وقتى نقد، مايه كمال انديشه و كار ماست، نقدپذيرى كمك به اين كمال و رشد است.
به تعبيرزيباى اميرالمؤمنين(ع):
«بينكم و بين الموعظة حجاب من الغرة »; (3) .
ميان شما و پند، حجاب و پرده اى از غرور افكنده شده است.
آيا شما مطمئن ايد كه همه انديشه ها و افكارتان درست و بى اشكال است؟
آيا همه خصلتها و رفتارهاى فردى و اجتماعى خود را بى عيب مى دانيد؟
آيا فكر نمى كنيد در عملكردهاى مختلف شما، نقطه ضعفهايى هم ممكن است باشد كه از چشم خودتان پنهان است ولى ديگرى متوجه مى شود؟
انسان گاهى به خاطر «حب نفس »، يا عيوب خود را نمى بيند و نمى فهمد، يا حاضر نيست خود را داراى عيب و نقص بداند ،
از اين رو ، نقد و تذكر ديگران را هم بر غرض ورزى و دشمنى حمل مى كند.

[شكوه انتظار* میدانم که میائی...*]

آينه چون عيب تو بنمود راست
خود شكن، آيينه شكستن خطاست.
در يك خانواده، ممكن است رفتار هر يك از زن و شوهر نسبت به هم، ايرادهايى داشته باشد،
يا برخورد پدر و مادر با فرزند كوچك ياجوان شان،
غلط باشد.
اگر كسى متذكر شد ،
بايد مشفقانه بپذيرند و دراصلاح خويش بكوشند.
اگر هر يك تلاش كنند تا عيب و اشكال را متوجه طرف مقابل سازند و خود را بى گناه قلمداد كنند، نارسايي ها و عيوب و خطاها هرگزاصلاح نخواهد شد. انصاف در پذيرش خطا و عيب ، نشانه رشد عقلى است.
به فرموده حضرت امير(ع):
«ليكن احب الناس اليك المشفق الناصح »; (4) .
محبوب ترين مردم در نظر تو،
نصيحت كننده مشفق و خيرخواه باشد. گرچه ممكن است تذكر و انتقاد ديگرى، در ذائقه ما تلخ آيد، ولى تلخى نقد و تذكر، به مراتب سودمندتر از شيرينى چاپلوسى و نيرنگ وفريب است.
از امام باقر(ع) روايت است:
«اتبع من يبكيك و هو لك ناصح و لا تتبع من يضحكك و هو لك غاش »; (5) .
از كسى پيروى كن كه از روى خيرخواهى و نصيحت، تو رامى گرياند،
ولى پيرو كسى مباش كه تو را مى خنداند،
در حالى كه نسبت به تو فريبكارى مى كند!

[شكوه انتظار* میدانم که میائی...*]

پايان اين بحث را حديثى از امام سجاد(ع) قرار مى دهيم كه درضمن بيان حقوق متقابلى كه افراد در جامعه نسبت به هم دارند (دررسالة الحقوق) از جمله به
«حق نصيحتگر» بر گردن «نصيحت شنو» ووظيفه ناصح و متنصح اشاره فرموده است:
«و حق الناصح ان تلين له جناحك و تصغى اليه بسمعك، فان اتى بالصواب حمدت الله عز و جل و ان لم يوافق، رجمته ...»; (6) .
حق نصيحت كننده (و ناقد و پند دهنده) آن است كه نسبت به او نرمش و انعطاف نشان دهى و به سخنش گوش فرا دهى، اگر حرفش بجا و درست بود، خداى متعال را سپاس بگويى و اگر تذكرش موافق باحق نبود، نپذيرى.

پي نوشت ها :
1) ميزان الحكمه، ج 10، ص 585.
2) همان، ص 580.
3) نهج البلاغه، صبحى صالح، حكمت 282.
4) غررالحكم.
5) محاسن برقى، ج 2، ص 440.
6) ميزان الحكمه، ج 10، ص 57.

منبع : برگرفته از كتاب " اخلاق معاشرت " – نويسنده : علي اكبر مظاهري