=*=مهلت توبه با توجه به آيات قرآن کريم=*=

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

مهلت توبه با توجه به آیات قرآن

توبه اولین منزل اهل سلوك و اهل عبادت و عبودیت است. اگر كسی آهنگ تقرب نزد پروردگار را داشته باشد، برای اینكه خود را آماده كند باید از گذشته سیاه و تیره خود باز گردد و توبه كند. انسان تا در این دنیا هست و رشته حیاتش باقی است و تا وقتی كه مرگ مستقیما به او روی نیاورده است، مهلت برای توبه كردن دارد. تنها در وقتی كه انسان در چنگال مرگ گرفتار است و هیچ امیدی به نجات ندارد توبه مورد قبول واقع نمی شود، آن ساعات و لحظات آخر كه در تعبیرات حدیثی، ساعت معاینه نامیده شده است، یعنی لحظه ای كه انسان مرگ را و جهان دیگر را معاینه می كند، بچشم می بیند، در عین اینكه هنوز زنده است، دنیای دیگر را در مقابل خود حاضر می بیند. قبل از آن لحظه، توبه انسان قبول است ولی در آن لحظه دیگر توبه مقبول نیست، هم چنان كه در عالم آخرت هم توبه معنی ندارد. نه انسان در آنجا حال توبه پیدا می كند و نه فرضا اگر بخواهد توبه كند، كه قطعا توبه واقعی نخواهد بود و فقط یك عمل ظاهری است، توبه او پذیرفته است.

اما اینكه چرا توبه در لحظه معاینه قبول نیست قرآن تصریح میكند كه:

«فلما راوا بأسنا قالوا امنا بالله وحده وكفرنا بما كنا به مشركین؛
پس چون سختی (عذاب) ما را دیدند، گفتند: تنها به خدا ایمان آوردیم و بدانچه با او شریک می کردیم کافر شدیم» ( سوره مؤمن، آیه 84 )،

یعنی همینكه انتقام ما را دیدند می خواهند توبه كنند و توبه شان را نمی پذیریم. در ساعتی كه آن انتقام ما رسید، اظهار ایمان كردن و اظهار توبه كردن فایده ندارد. چرا؟ برای اینكه توبه تنها پشیمانی و بازگشت نیست.

یعنی اگر انسان تحت هر عاملی فقط از راه كج خود باز گردد این توبه شمرده نمی شود. توبه آنوقت است كه یك انقلاب درونی در وجود انسان پیدا می شود. یعنی نیروهای شهوانی و غضبی و شیطانی انسان علیه تبهكاریهای او قیام بكنند و زمام مملكت وجود انسان را در دست بگیرند.

این معنای توبه است. توبه یعنی انقلاب درونی انسان. انسان وقتی به مرحله ای می رسد كه احساس می كند در چنگال مرگ گرفتار است و عذاب الهی را می بیند، بدیهی است كه در آنجا اظهار ایمان می كند، اما این اظهار ایمان، انقلاب مقدس درونی نیست.

قرآن در مورد فرعون می گوید:

«حتی اذا ادركه الغرق قال آمنت انه لا اله الا الذی آمنت به بنوا اسرائیل» ( سوره یونس، آیه 90 )
فرعون تا در دنیاست و باد دنیا به تنش می خورد فرعونی می كند، با هیچ استدلالی قانع نمی شود، هیچ نصیحت و موعظه ای را نمی پذیرد، بین سحره و موسی معارضه درست می كند، خود سحره ایمان می آورند و او بیشتر طغیان می كند، در صدد كشتن موسی و قومش بر می آید، آنها را تعقیب می كند، هنگامی كه در دریا غرق میشود، آب او را فرا میگیرد و خود را در لحظات آخر عمر می بیند و یقین می كند كه دیگر راه نجات ندارد میگوید:
«آمنت انه لا اله الا الذی آمنت به بنوااسرائیل»
من دیگر بخدای موسی ایمان آوردم.

اینجا دیگر قبول نمیشود. خدا چرا قبول نمیكند؟ مگر خدا بخل میورزد؟ نه، توبه باشد قبول میكند، این، توبه نیست، توبه یعنی انقلاب مقدس درونی. این انقلاب مقدس درونی نیست.

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

آدمی كه در قعر دریا، آب تمام اطرافش را گرفته و به هر طرف كه نگاه می كند آب می بیند و در این حال اظهار توبه می كند، وجدانش منقلب نشده است، فطرتش زنده نشده است، خودش علیه خودش قیام نكرده است، بلكه حالا كه خودش را مضطر و بیچاره می بیند، از روی اضطرار اظهار تسلیم می كند.

به این ترتیب به او می گویند:
« آلئن و قد عصیت قبل؛
آیا حالا (ایمان می آوری؟) در حالی که پیش از این نافرمانی کردی»
(سوره یونس، آیه 91)

چرا یك ساعت پیش كه آزاد بودی این حرف را نزدی؟ اگر یك ساعت پیش در حالیكه آزاد بودی این حرف را می گفتی معلوم بود كه در درون تو انقلاب مقدس پیدا شده، اما حالا كه این حرف را می زنی، این، انقلاب مقدس نیست، اضطرار و بیچارگی است.

كدام جانی از جانیهای دنیاست كه در آن لحظه ای كه گرفتار عدالت میشود اظهار پشیمانی نكند؟ ولی این پشیمانی نیست، اصلاح نیست، علامت به صلاح آمدن نیست.

اگر جانی، قبل از گرفتار شدن، خودش از درون منقلب شد و در حالیكه امكان جنایت برایش بود دست از جنایت برداشت، این اسمش توبه و بازگشت واقعی است. پس علت اینكه در لحظات آخر، در حال معاینه آن دنیا، توبه انسان مقبول نیست، اینست كه توبه نیست نه اینكه توبه هست و مقبول نیست. اصلا توبه نیست.

اما این كه چرا توبه انسان در دنیای دیگر قبول نیست چون در آن دنیا هم انسان همه چیز را معاینه كرده و می بیند. در آنجا هم وقتی كه ادعای كال بود این امكان وجود داشت كه رسیده شود، یك مرحله جلو بیاید، رنگش تغییر كند، حجمش بیشتر شود، طعمش مطبوعتر بشود، شیرینتر بشود، معطرتر بشود، ولی همینكه از درخت افتاد، تمام امكانات از بین میرود، یعنی آخرین فعلیتش، آخرین حالتش، در همان لحظه ای است كه از درخت می افتد.

انسان میوه درخت طبیعت است، میوه درخت دنیا است. تمام امكاناتی كه برای ماانسانها موجود است، در طبیعت و در دنیا موجود است، برای ما خوب شدن در دنیا امكان دارد، وسائل بد شدن و بدتر شدن هم باز در دنیا موجود است. ما كه در این دنیا هستیم، روی درخت طبیعت و دنیا هستیم، میوه این درخت هستیم.
این جهان همچون درخت است ای گرام *** ما بر آن، چون میوه های نیم خام
تا ما روی درخت طبیعت هستیم، همه امكانات برایمان هست، اگر عبادت كنیم، مثل میوه ای كه میرسد، رسیده میشویم. اگر گناه بكنیم، مانند میوه ای كه آفت زده میشود، آفت زده میشویم مثل اینكه كرمی یا شته ای از راه درخت به این میوه برسد. توبه هم یكی از امكانات است، مثل آب و غذائی است كه از راه درخت طبیعت باید بما برسد.

لذا وقتی مردیم دیگر به ما نمی رسد. چرا؟ چون عرض كردم توبه یك انقلاب مقدس است و همه تغییرها و انقلابها و حركتها مال این دنیا است، همه تغییر مسیر دادنها و تغییر جهت دادنها مال این دنیا است، بالا رفتن و پائین رفتن در این دنیا است. همینكه پا به آن دنیا گذاشتیم، در هر حد و درجه ای كه هستیم، در هر مسیری كه هستیم، بسوی هر چیزی كه هستیم، در همانجا متوقف میشویم. آخرین حد فعلیت تمام شده است.

انسان پس از آنكه از این دنیا رفت، نظام زندگیش بكلی تغییر می كند و عوض میشود و امكان ندارد كوچكترین استفاده ای از نظاماتی كه در دنیا هست، بكند.

عمل و توبه، پیشروی و پسروی، بالا رفتن و پائین رفتن و تغییر مسیر و جهت دادن، همه مال این دنیا است. این كلام علی ( ع ) است: «الیوم عمل و لا حساب و غدا حساب، و لا عمل؛ امروز روز عمل است و حسابی در کار نیست، و فردا روز حساب است و امکان عمل نیست» (نهج البلاغه/ خطبه 42).

دنیا محل مجازات و رسیدن بحساب نیست. نه اینكه بخواهد بگوید هیچ مكافاتی در دنیا نیست. بعضی از اعمال در دنیا مكافات است، و بعضی از بدبختیهایی كه در دنیا به انسان میرسد، نتیجه عمل انسان است. اما نه خیال كنید كه حساب هر عمل بدی را خدا در این دنیا می رسد و نه خیال كنید كه هر حالت بدی كه انسان پیدا می كند، در نتیجه یك عمل گذشته او است، اینجور نیست.

بنابر این آیا اگر انسانی در این دنیا هیچگونه مجازاتی نشد، دلیل بر این نیست كه حسابش پاك بوده است؟ نه آیا اگر كسی در دنیا سختی ای دید، دلیل بر بدی عمل اوست؟ نه، اینجور نیست.

درس اسلام به ما این است:
«الیوم عمل و لا حساب و غدا حساب و لا عمل».
دنیا دار عمل است، دار رسیدگی و حساب كردن نیست.

بر عكس آخرت دار عمل نیست، منحصرا دار حساب است و بس. پس سر اینكه توبه انسان محدود است به قبل از معاینه موت و آثار آن، و پس از آنكه انسان موت را معاینه كرد نظیر فرعون، دیگر توبه او قبول نیست. ازاین ها چه نتیجه ای باید بگیریم؟

سخن علی را: «الیوم عمل» از فرصت باید استفاده كنیم، از آن كسانی نباشیم كه توبه را تأخیر می اندازند به حساب اینكه وقت باقی است.

خدا می گوید: «یعدهم و یمنیهم و ما یعدهم الشیطان الا غرورا؛
(آری) شیطان وعده شان می دهد و آنها را آرزومند می کند، لکن شیطان به آنها جز فریب وعده نمی دهد» (سوره نساء، آیه 120).

این وعده ها كه: دیر نمیشود، هنوز از عمر ماخیلی باقی است، هنوز یك گل از صد گل ما باز نشده است، وعده های شیطانی است، فریبهای نفس اماره است، انسان نباید توبه را تأخیر بیندازد