**♪♪♪** فرزندان و حق تربيت **♪♪♪**

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

آشنايي با اصول تحکيم خانواده

فرزندان و حق تربيت
فرزند، گوهرى است نفيس كه درصدف خانواده رشد مى كند و در سايه تربيت و تاءديب پدر و مادر، قيمتى مى شود.

والدين ،هر چه بيشتر درتربيت فرزند بكوشند و سرمايه گذارى مادىو معنوى كنند و بيش از پول ،وقت صرف كنند وحوصله به خرج دهند، ثمره آن به خودشان بر مى گردد و از محصولشيرين اين بوستان بهره مند مى شوند.

وظيفه اى به نام تربيت

نيازهاى روحى و عاطفى از يك سو،نياز به ادب وتربيت از سوىديگر، والدين را در قبال كودكان مسؤ ول مى سازد و حقى و تكليفى بر دوش آنان مى گذارد. طبعا اداى اين حق ، واجب است و كوتاهى در آن ، مستوجب عقوبت از سوى خدا وملامت از سوى مردم است .

در روايات متعددى از وظايف والدين نسبت به فرزندان ،حسن الادببه شمار آمده است ، يعنى تربيت نيكو و ادبشايسته . رسول خدا (صلى الله عليه و آله ) از جمله اين وظايف را، تعيين نام نيكو وتربيت نيكو دانسته استان يحسن اسمه و يحسن ادبه.
ميراث ادب و تربيت ، گرانمايه ترين چيزى است كه اوليا، براى فرزندانخود بر جاى مى گذارند.

به تعبير حضرت على (عليه السلام ):
ما نحل والد ولدا نحلا افضل من ادب حسن؛
هيچ پدرى به فرزند خويش ، عطا و بخششى برتر از ادب نيكو، نبخشيده است .

و اين كلام حضرت امير (عليه السلام ) جاودانه مى درخشد كه :
لا ميراث كالادب.

البته اين وقتى است كه پدر و مادر نسبت به ارزشهاى دينى و اخلاقى و تربيتى حساسيت داشته باشند و در نظرشان مهم جلوه كند. گاهى مادر وقتى مى بيند فرزندش ميوه اى نشسته را مى خورد، يا ديواررا خط مى كشد، يا ظرفى را مى شكند، يا لباسهاى تازه اش را خراب و كثيف مى كند،ناراحت مى شود و نسبت به اين ناهنجارى رفتارى از خودواكنش نشان مى دهد.

ولى ... وقتى مى بيند فرزندش دروغ مى گويد، يا دورويى نشانمى دهد، يا نسبت به امور اخلاقى و معنوى بى اعتنايى مى كند، يا از وسايل همكلاسى خود برداشته به خانه مى آورد، يا نسبت به كودكان ديگر حسادت و دشمنى مى ورزد، آيااين جا هم عكس العمل نشان مى دهد؟

اگر پدر و مادر، نسبت به ناهنجاريهاى اخلاقى ومعنوى هم واكنش نشان دهد و از بروز گناه ، حسد، نيرنگ ، دزدى ، ترك نماز، ارتباط نادرست ، ولخرجيهاى زشت ، در زندگى فرزندانشان نگران بشوند، نشانه درك صحيح مسايل و خوبيها و بديهاى زندگى است
.
بعضيها بهزحمت حاضرند كه بپذيرند تربيت هم يكى از وظايف آنان درمقابل فرزندان است و اگر كوتاهى و سهل انگارى و اشتباه كنند، مسؤ ولند.

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

واريز به حساب والدين !

از جمله عواملى كه احساس وظيفه در قبال تربيت فرزندان را مى افزايد، توجه به اين نكته است كه مردم ، خوب وبد و تربيت و بى تربيتى فرزندان را به حساب والدين مى گذارند و از چشم آنان مى بينند. در حسابرسى آخرت هم پدر و مادر از اين مساله بازخواست مى شوند.

دررساله حقوق امام سجاد (عليه السلام ) به روشنى بر اين نكتهتاءكيد شده است .
حضرت مى فرمايد:
و اما حق ولدك ، فتعلمانه منك ، و مضاف اليك فى عاجل الدنيا بخيره و شره ، و انك مسؤ ول عما وليته من حسنالادب ، و الدلالة على ربه ، و المعونة على طاعته فيك و فى نفسه ، فمثاب على ذلك ومعاقب ، فاعمل فى اءمره عمل المتزين بحسن اءثره عليه فى عاجل الدنيا، المعذر الىربه فيما بينك و بينه بحسن القيام ، و الاخذ له منه:
و اما حق فرزندت آن است كه بدانى اواز توست و خير و شر او در همين دنيا به تو نسبت داده مى شود و تو نسبت به تربيتشايسته او و راهنمايى اش به سمت و سوى خدا و كمك به خدا پرستى اش ، مسؤ ولى و دراين مورد، پاداش يا كيفر داده خواهى شد. پس در كار تربيت فرزند، چنان رفتار كن كه اگر در اين دنيا آثار خوب داشت ، مايه آراستگى و زينت تو باشد و با رسيدگى شايسته اى كه نسبت به او داشته اى ، نزد پروردگارت عذر و حجت داشته باشى !

دامنه اينتربيت ، باورهاى دينى و اعتقادات و اخلاقيات را هم شامل مى شود و صرفا درآداب اجتماعى خلاصه نمى شود.

تربيت مكتبى فرزندان ، رسالت سنگين والدين است و در سايه چنين تربيتى ، نسلى خداشناس ، متعهد، پاكدامن و مؤ دب به جامعه اسلامى تحويل مى شود.

در حديث ياد شده ،آثار چنان تربيت راخدايى زيستن،اهل اطاعت بودن ،مايه آراستگى و آبروىوالدين بودن ودر پيشگاه خداوند عذر داشتن بهشمار آورده است .

آنچه اين آثار را فراهم مى سازد، تربيت بر اساس مبانى دين ورهنمودهاى اهل بيت پيامبر است . اصول وروشهاى چنين تربيتى بايد از فرهنگ اسلام و باورهاى دينى گرفته شود، تا اينحقبه شايستگى ادا گردد.

در احاديث متعددى برنام نيك،آموزش سواد ونوشتن وفراهم ساختن زمينه ازدواج تاءكيد فراوانشده است .

در سايه اين حقوق ، فرزندان هم از نظر شخصيت اجتماعى تاءمين مى شوند، هم از نظر دانش و معلومات ، هم از نظر نيازهاى عاطفى ، غريزى و جنسى تا به حرام و گناه نيفتند.

از اين گونه رهنمودها بر مى آيد كه دامنه تربيت فرزندان و اداى حقوقآنان به سالهاى كودكى منحصر نمى شود. وقتى به سن بلوغ رسيدند و نياز به همسر گزينى داشتند، والدين بايد بسترى مناسب براى تاءمين اين نياز فراهم سازند و عفاف فرزندان خويش را تضمين كنند.

تعبيرو اءن يعف فرجه اذا اءدرك كه در بعضى احاديث است ، ناظر به همين مساءله است .

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

تربيت دينى

در يك جامعه اسلامى ، انتظار ازخانواده هاى مسلمان آن است كه فرزندان رامسلمان ومؤ من بار آورند.

البته كلى گويى در تربيت كودكان دردى را دوا نمى كند. در مساءله چه بايد كرد؟هر چه بيشتر سراغ مصداقهاى عينى و نمونه هاىجزيى برويم ، موفقتريم .

تقيد والدين به مراعات مسايل مذهبى مى تواند برنامه هاى اسلام را در چشم انداز فرزندان زيبا و جذاب جلوه دهد، و عملكرد نسنجيده و رفتار سوءآنان ، ارزشهاى مكتبى را از رونق و اعتبار مى اندازد.

مثلاآموزش نمازيكى از اين برنامه هاست كه اولياى دين به آن سفارش
كرده اند.

ياد دادن قرآن يا زمينه سازى براى فراگيرى اين كتاب آسمانى ، وظيفه و حق ديگرى به شمار آمده است . وقتى مادرى پز مى دهد كه كودكش انگليسى ياد گرفته است ،يا به كلاس ‍ كامپيوتر مى رود، اگر به قرآن آموزىونماز خوانى او هم افتخار كند، گرايش به معنويات را درجان فرزند و در نهاد خانواده ريشه دارتر مى كند. ولى اگر خجالت بكشد چه ؟...

اين است كه مى گوييم كيفيت عملى و برخورد والدين با مقوله هاى تربيت مكتبى ، در جذب يادفع فرزندان مؤ ثر است .

در حديثى ، امام صادق (عليه السلام ) مى فرمايد:
ما كودكانمان را از هفت سالگى به روزه گرفتن دستورمى دهيم ، در حدى كه بتوانند، تا نصف روز يا كمتر و بيشتر. هر گاه تشنه و گرسنه شدند، مى گوييم تا افطار كنند.
اين كار را براى اين انجام مى دهيم كه بهروزه عادت كنند و طاقت بياورند. شما فرزندانتان را وقتى به نه سالگى رسيدند، در حد ظرفيت و توانشان به روزه تشويق كنيد و چون تشنه شوند،بخورند…

اين همان شيوه بستر سازى و آماده سازى براى مسلمان زيستن است كه با تمهيدات و برخوردهاى تربيتى والدين انجام مى گيرد، يعنى ايجاد شوق براى برنامه هاى دينى و كسب آمادگى براى انجام تكاليف واجب در زمان وشرايط خاص خودش . اين گامى در جهت رشد معنوى فرزندان است و چه كسى بهتر از پدر ومادر مى تواند اين نقش را ايفا كند?

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

ياوران معروف

والدين مى توانند (و بايد) بازو وپشتيبان و پشتوانه فرزندانشان در كارهاى نيك باشند. اين وظيفه در روايات مكررى باعباراتى از اين قبيل رحم الله من اءعان ولده على اكبربيان شده است .

آسان سازى كارهاى شايسته و پرهيز از سختگيريهاى نابجا و جلوگيرى اززمينه هاى بروزعقوق و نافرمانى از اين باب است .

پيامبر اسلام (صلى الله عليه و آله ) فرمود:
خداوند رحمت كند كسى را كه فرزندش را در مسير نيكى اش يارى رساند

.پرسيدند: چگونه درنيكى يارى اش كند؟ فرمود:

كارهاى آسان و شدنى را از او بپذيرد،و از كارهاى سخت و دشوار او در گذرد و با او به تندى و خشونت رفتار نكند، چرا كهميان فرزندان و وارد شدنشان به قلمرو كفر، چيزى جز اين فاصله نيست كه عاق شوند يادچار قطع گردند…

انس و الفت داشتن با فرزندان ، صميميت و محبت و دوستى با آنان ، به خوب شدن و خوبى كردن آنان كمك مى كند و رابطه عاطفى سبب جذب به خواسته هاى تربيتى مى شود. از رسول خدا (صلى اللهعليه و آله ) چنين روايت شده است :

رحم الله عبدا اءعانولده على بره بالاحسان اليه ، و التالف له ، و تعليمه ، و تاءديبه؛
خداوند رحمت كند بنده اى را كه بهفرزندش كمك كند تا او نيكوكار شود، به وسيله نيكى كردن به او، الفت داشتن و گرمگرفتن با وى و با آموزش و تربيت او.

اگر كسى فرزندانش را دوست بدارد و محبت خودرا ابراز كند و در ابراز محبت هم مراعات مساوات و عدالت كند، هم موجب رضاى الهى است، هم رشد دهنده معنوى فرزندان و تاءمين نيازهاى عاطفى آنان است . اين گونه نگاه محبت آميز،عبادت نيز به شمار آمده است . بوسيدن فرزندان از روى محبت نيزعبادت است وحسنه محسوب مى شود.

پيامبر اكرم (صلى الله عليه و آله ) فرمود:
نظر الوالد الى ولده حبا له عبادة

و نيز از كلمات نورانى آن حضرت است كه :
من قبل ولده كتب الله له حسنة.

شايد نگاه محبت آميز يا بوسيدن فرزند، درابتداى نظر از مقوله هاىتربيت فرزندبه شمار نيايد،ولى آيا مگر نه اينكه در تربيت ، توجه به نيازها و تاءمين خواسته ها و رشد دادن به ابعاد روحى و فكرى و اخلاقى مهم است ؟
و مگر نه اينكه بسيارى از كودكان ازكمبود محبت رنج مى برند و در سايه بى مهرى والدين و سردى محيطخانه و روابط والدين با آنان ، گرفتار عقده مى شوند وگاهى دست به خودكشى و فرار از خانه مى زنند؟

در تعاليم اسلام ، بر مسايلى همچون دست كشيدن بر سر كودكان از روى محبت ، نكوهش از نبوسيدن اولاد، مساوات در محبت وبوسه ، عدالت در توجه به فرزندان ، بازى كردن با كودكان ، لزوم وفا به وعده اى كه به آنان مى دهيم ، توجه به نظافت و تميزى بچه ها و... تاءكيد شده است . اينها جلوه هايى از رهنمودهاى

تربيت مكتبى است .خانواده مكتبى، لزوما بايد شيوه تربيت فرزند را نيز از تعاليم مكتب فرا گيرد، تا فرزندانش آبروبخش خانواده و مكتب و مايه آسايش ‍ و آبروى خانواده و روشناى كانون خانه شوند. فرزندان ، شيوه صحيح اخلاق و ادب را در معاشرت از كجا بايد بياموزند و در كدام مكتب؟ جز در مكتب والدين ؟

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

رهنمود هاي تربيتي اسلام

برخى از رهنمودهاى تربيتى اسلام نسبت به شيوه رفتار مؤدبانه فرزندان نسبت به بزرگترها و والدين چنين است :

در راه رفتن ، بر پدر يااستاد، نبايد مقدم شد.

به احترام آنان بايد از جاى برخاست .

با آنان به تندىو پرخاش نبايد سخن گفت .

در كارها بايد كمكشان كرد و بازوى آنان شد.

ازنافرمانى ، تخلف ، تمرد، و بى اعتنايى نسبت به آنان بايد پرهيز كرد.

اين گونه آداب را فرزندان به صورت غريزى و فطرى نمى دانند. بايد از طريق والدين به كوچكترهاآموزش داده شود، تا با بزرگترها، با معلمانشان ، با خدمتگزارانشان ، حتى با خواهر وبرادر و دوست بزرگتر از خودشان اين گونه رفتار كنند.