رزق كريم
لِیَجْزِیَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِكَ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ رِزْقٌ كَرِیمٌ (سبا 4)
تا كسانى را كه ایمان آورده و كارهاى شایسته انجام دادهاند پاداش دهد، آنانند كه برایشان آمرزش و روزى نیكو مقرّر است.
آیا اگر مؤمنان صالح العمل به پاداش خود نرسند اصل عدالت كه از اساسىترین اصول خلقت است تعطیل نمىگردد؟ آیا عدالت پروردگار بدون آنو مفهومى مىتواند داشته باشد؟ در حالى كه در این جهان بسیارى از اینگونه افراد را مىبینیم كه هرگز به جزاى اعمال نیك خود نمىرسند، بنا بر این باید جهان دیگرى باشد تا این اصل در آنجا محقق شود.
مقدم داشتن" مغفرت" بر" رزق كریم" ممكن است به خاطر این باشد كه بیشترین نگرانى مؤمنان از لغزشهایى است كه احتمالا داشتهاند، لذا قبل از هر چیز از طریق بیان آمرزش به آنها آرامش خاطر مىبخشد، بعلاوه تا با آب مغفرت الهى شستشو نشوند شایسته" رزق كریم" و مقام كریم نخواهند بود.
" رزق كریم" به معنى هر روزى ارزشمندى است، و گستردهگى مفهوم آن به حدى است كه همه مواهب الهى را شامل مىشود، حتى" نعمتهایى كه هیچ چشمى ندیده و هیچ گوشى نشنیده و از فكر كسى نگذشته است". و به تعبیر دیگر بهشت با تمام نعمتهاى معنوى و مادیش در این كلمه جمع است. در واقع رزق كریم، رزقى است كه با وسعت و كرامت و عزّت همراه باشد، نه با منّت و ترحّم.
گر چه بعضى از مفسران" كریم" را به عنوان دو چیز خوب و بى دردسر تفسیر كردهاند (آلوسى در" روح المعانى" ذیل آیه مورد بحث) ولى به نظر مىرسد كه مفهوم آن از این هم گستردهتر باشد.
"رزق كریم" به معنى هر روزى ارزشمندى است، و گستردهگى مفهوم آن به حدى است كه همه مواهب الهى را شامل مىشود، حتى" نعمتهایى كه هیچ چشمى ندیده و هیچ گوشى نشنیده و از فكر كسى نگذشته است". و به تعبیر دیگر بهشت با تمام نعمتهاى معنوى و مادیش در این كلمه جمع است. در واقع رزق كریم، رزقى است كه با وسعت و كرامت و عزّت همراه باشد، نه با منّت و ترحّم.
پیامهای آیه:
1ـ رستاخیز براى دریافت پاداشهاست. «لِیَجْزِیَ الَّذِینَ آمَنُوا»
2ـ كسى مىتواند پاداش و كیفر واقعى را بدهد كه از همه چیز آگاه باشد. «عالِمِ الْغَیْبِ ... لِیَجْزِیَ»
3ـ رحمت خدا بر غضبش مقدّم است. (در این آیه پاداش و در آیهى بعد كیفر مطرح شده است.) «لِیَجْزِیَ ... لَهُمْ عَذابٌ»
4ـ جز ایمان و عمل صالح، راهى براى دریافت پاداش نیست. «آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِكَ لَهُمْ»
5ـ بخشودگى، مقدّمهى دریافت نعمتهاست. «مَغْفِرَةٌ»
6ـ رزق اخروى بسیار وسیع و بزرگ و كریمانه است. «رِزْقٌ كَرِیمٌ»
7ـ پاداشهاى الهى، هم معنوى است «مَغْفِرَةٌ» و هم مادّى. «رِزْقٌ كَرِیمٌ»
رجز الیم چیست؟
وَ الَّذِینَ سَعَوْا فِی آیاتِنا مُعاجِزِینَ أُولئِكَ لَهُمْ عَذابٌ مِنْ رِجْزٍ أَلِیمٌ (سبا 5)
و كسانى كه در (انكار و محو) آیات ما تلاش كردند كه ما را درمانده كنند، آنانند كه برایشان عذابى (سخت) از عقوبتى دردناك است.
نكتهها:
دشمنانى كه مقدّسات را هدف قرار مىدهند، «آیاتِنا» و هدفشان به عجز كشاندن و شكست اهداف الهى است خداوند نیز آنان را عذاب مىدهد، عذابش از رجز است و عذابى دردناك است.
از آنجا كه بخش دیگر عدالت در مورد مجازات گنهكاران و مجرمان است در این آیه می فرماید:" و كسانى كه سعى در تكذیب آیات ما و ابطال و انكار آن داشتند، و تصور مىكردند از حوزه قدرت ما مىتوانند بگریزند، براى آنها عذابى از بدترین و دردناكترین عذابها خواهد بود" در آیه قبل سخن از" رزق كریم" بود و در اینجا از" رجز الیم" است. " رجز" (بر وزن كذب) در اصل به" معنى" اضطراب و عدم قدرت بر حفظ تعادل است، لذا هنگامى كه شتر بیمار و ناتوان مىشود و مجبور است به هنگام حركت گامهاى خود را كوتاه بر دارد تا بتواند تعادل خود را كمى حفظ كند عرب به این حالت" رجز" مىگوید، سپس به هر گونه گناه و پلیدى اطلاق شده است.
به هر حال منظور از" رجز" در اینجا بدترین انواع عذاب است كه با ذكر كلمه" الیم" نیز تاكید شده است، و انواع مجازاتهاى دردناك جسمانى و روحانى را شامل مىشود.
سركشى انسان تا آنجاست كه مىخواهد آیات الهى را خنثى و مانع كارایى و تأثیر آن شود
بعضى به این نكته توجه كردهاند كه قرآن به هنگام بیان نعمتهاى بهشتیان كلمه" من" را بیان نمی كند، تا دلیل بر وسعت آن باشد، ولى این كلمه در مورد عذاب آمده تا نشانه محدودیت نسبى و بیان رحمت او باشد.
" سَعَوْا" از ماده" سعى" به معنى هر گونه تلاش و كوشش است، و در اینجا منظور كوشش براى تكذیب و انكار آیات حق و باز داشتن مردم از گرایش به آئین پروردگار است.
" مُعاجِزِینَ" از ماده" معاجزه" به معنى عاجز كردن است و در اینگونه موارد به كسانى اطلاق مىشود كه از دست كسى بگریزند به طورى كه او نتواند بر آنها سلطه یابد، بدیهى است این توصیف براى مجرمان بخاطر پندارى است كه آنها عملا نشان مىدادند، كار آنها به كسانى شباهت داشت كه تصور مىكردند مىتوانند هر جنایتى مىخواهند بكنند و سپس از حوزه قدرت خداوند فرار نمایند.
پیامهای آیه:
1ـ دشمنان به شدّت در تلاشند، شما هم غافل نباشید. «سَعَوْا فِی آیاتِنا»
2ـ سركشى انسان تا آنجاست كه مىخواهد آیات الهى را خنثى و مانع كارایى و تأثیر آن شود. «مُعاجِزِینَ»
3ـ پاداش مؤمنان نیكوكار از خداست، «لِیَجْزِیَ» ولى كیفر بدكاران نتیجهى عمل خود آنهاست. «لَهُمْ عَذابٌ»
4ـ تهدید و تشویق باید در كنار هم باشد. «لَهُمْ مَغْفِرَةٌ ... لَهُمْ عَذابٌ»
نقل قول
