ܓ✿نگاه نهج ‏البلاغه به نوجوانانܓ✿

[❁اولوالالباب❁]

دوره نوجوانى حساس‏ ترين و با اهميت‏ ترين دوران زندگى انسان است كه معمولاً بين سنين 12 الى 18 سالگى مى‏باشد. در اين دوره فرد نه كودك و نه هنوز به درستى بالغ شده است و دوره بحرانى زندگى خود را مى‏گذراند كه گاهى رفتار و اعمال كودكانه او موجب آزار بزرگترها و گاهى رفتار عاقلانه او باعث تحسين و تعجّب آنها مى‏شود.

نوجوان در سنينى قرار دارد كه به درستى نمى‏داند چه بايد بكند؟ كدام شيوه را در زندگى خود برگزيند؟ برخى بزرگترها به او مى‏گويند: تو هنوز بچّه‏اى! گاهى ديگران به او مى‏گويند: تو ديگر بزرگ شده‏اى چرا كار بچّه‏گانه از تو سر مى‏زند؟ او خود را در اين امر و نهى، سرزنش و عتاب، حيران مى‏بيند.

[❁اولوالالباب❁]

مراحل رشد



دوره نوجوانى به سه مرحله تقسيم مى‏شود:

1.مرحله قبل از بلوغ:



كه هنوز فرد در اين مرحله احساس كودكى مى‏كند و به تدريج صفات بلوغ شروع به ظاهر شدن مى‏كند.

[یاس بهشتی* خادمه باب الحوائج جواد الائمه (ع)*]

نگاه نهج‏ البلاغه به نوجوانان

در بحث «نگاه نهج‏‌البلاغه به نوجوانان» به محورهای زیر اشاره خواهد شد:* الف: نوجوان و تربیت.* ب: نوجوان و عبادت.* ج: نوجوان و الگوپذیری.* د: نوجوان و دوست‏‌یابی.* ه: نوجوان و سیاست.* و: نوجوان و گناه. الف) نوجوان و تربیتدر تربیت نوجوانان باید به چند اصل تربیتی توجّه نمود؛ از جمله: شناخت مسائل این نسل، توجّه به پایه‏‌های خُلقی این نسل، توجّه به اصل محبت و انس و دوستی با نوجوانان و پرهیز از اعمال قدرت و اجبار.علی علیه‏‌السلام دوران نوجوانی را از سه جهت بسیار حسّاس بیان می‏كند: اوّل اینكه قلب نوجوان مانند زمین، خالی و مساعد است كه هرچه در آن بكاری همان درو می‏كنی: «انّما قلب الحدث كالأرض الخالیة مهما اُلقی فیها من كلّ شی‏ء قبلته»¹⁹ و دوم اینكه دوران نوجوانی را زودگذر می‏داند و گوشزد می‏فرماید سریعاً آن را دریابید: «بادر شبابك قبل هرمك و صحتك قبل سقمك»²⁰ سوم اینكه شیطان در این زمان به نوجوان زیاد روی می‏‌آورد و لازم است برای آن پناهگاه خوبی در نظر گرفت كه بهترین پناهگاه، قرآن كریم، ائمه علیهم‌‏السلام و ادعیه می‏‌باشدعلی علیه‏‌السلام به تربیت نفس توجّه ویژه‏ای دارد و می‌‏فرماید: «ای مردم! خودتان عهده‌‏دار تربیت نفس خویش باشید و آن را از كشیده شدن به طرف هوس‌ها و عادات ناروا باز دارید.»² و نیز می‏‌فرماید: «زنهار! زنهار! در تربیت و سازندگی خویشتن تلاش كن».³ امام علی علیه‏‌السلام به پدران نیز توصیه می‌‏كند:«با فرزندان خود دوست شوید؛ زیرا مودّة الآباء قرابة بین الأبناء؛ دوستی میان پدران سبب خویشاوندی میان فرزندان است».⁴ و نیز به علت تأثیر خانوده‌‏ها بر شخصیت نوجوانان، سفارش می‏‌كند: «روابط خود را با افراد با شخصیت و اصیل و خانواده‏‌های صالح و خوش‌‏سابقه، برقرار ساز».⁵ امام تأثیر محیط و جامعه را در تربیت فرزندان، به ویژه نوجوانان، گوشزد می‏‌كند و می‏‌فرماید:«واسكن الأمصار العظام فانّها جِماع المسلمین، واحذر منازل الغفلة و الجفاء و قلّة الأعوان علی طاعة اللّه؛ در شهرهای بزرگی كه مركز اجتماع مسلمانان است، مسكن گزین و از محیط و جوامعی كه اهل غفلت و ستمكاری در آنجا هستند و یارانِ مطیع خدا كمتر در آن نواحی یافت می‏شوند، بپرهیز.»⁶ ب) نوجوان و عبادتطرز ارائه مسائل مذهبی به نوجوانان اهمیت بسیاری دارد. امور مذهبی را به گونه‏‌ای باید به آنها ارائه داد كه آنها احساس كنند در زندگی روزمره، این امور قابل پیاده شدن است. و باید علم و دین را توأمان به نوجوانان آموخت.«عبادت» مهم‏ترین بخش اصول اسلام می‏‌باشد و در نهج‏‌البلاغه به بندگی خدا و عبادت توجّه و تأكید بیشتر شده است. عبادت اثرات دنیوی بسیاری دارد كه از جمله آن آرامش روانی و سلامت نفس می‏‌باشد.علی علیه‏‌السلام می‏‌فرماید: «در تمام امور زندگی خود، خداوند را اطاعت كن؛ زیرا اطاعت از خداوند، بر هر كاری مقدّم است. نفس خود را به سوی عبادت بكشان و با آن مدارا كن.»⁷از مهم‏ترین اركان عبادت، نماز و روزه و عمل به قرآن می‏‌باشد. علی علیه‏‌السلام توجّه به نماز و روزه و خواندن قرآن را گوشزد فرموده، از جمله: «نماز، گناهان انسان را می‏ریزد»⁸، «بهترین وسیله نزدیكی به خداوند، روزه ماه مبارك رمضان است»⁹ و «حقّ فرزند بر پدر این است كه نام نیكویی برای او انتخاب كند، اخلاق و ادب به او بیاموزد و قرآن را به او آموزش دهد».¹⁰

[❁اولوالالباب❁]

مراحل رشد



دوره نوجوانى به سه مرحله تقسيم مى‏شود:

2. مرحله بلوغ:


كه بين مرحله كودكى و نوجوانى قرار دارد. معيارهاى بلوغ در اين مرحله ظاهر مى‏شود و بيشترين تغيير جنسى صورت مى‏گيرد و بر والدين و مربيان لازم است در اين مرحله عنايت ويژه‏اى به نوجوان نمايند و راهنمايى‏هاى لازم را نسبت به او دريغ ننمايند و نوجوان را از نظر فكرى يارى دهند. چون آنان براى رشد روانى و سازندگى خود، نيازمند هدايت و راهنمايى مربيان صالح و انديشمند هستند تا چگونه زيستن را بياموزند و هويت خود را دريابند و از بروز اعمال ناهنجار در برابر حوادث به وجود آمده جلوگيرى نمايند.