▌ღ▬◄این دهان بستی دهانی بازشد... (لطائف عرفانی ماه مبارک رمضان►▬ღ▐

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

هــوالمعبـــود




▌ღ▬◄این دهان بستی دهانی بازشد... (لطائف عرفانی ماه مبارک رمضان►▬ღ▐

درباره نسبت طاعات و عبادات و ارتباط آنها با آموزه‏هاى عرفانى بايد گفت كه نه ‏تنها روزه بلكه همه عبادات براساس سير و سلوك عرفانى تشريع شده و اگر اين سير و سلوك در عبادات نباشد آن عبادت حيثيّت رساندن شخص عابد را به ساحات غيبى وجودش ندارد و صرف عمل ظاهرى است كه شايد انجام آن فايده چندانى نداشته باشد.
امّا آن كه چرا در عبادات حيثيّت ايصال به غيب است،به مطلب ديگرى برمى‏ گردد كه بزرگان عارفان از آن به "خَلْع و لُبس تكوينى" تعبير مى‏ كنند. بدين‏ معنا كه موجودات در هر لحظه لباس‏هاى خلقيّت را از تن به در مى‏ آورند و در همان دم به لباس‏هاى ديگر متلبّس مى ‏شوند. به زبان شيخ محمود شبسترى در گلشن راز:[1]

جهان كل است و در هر طرفة العين
عــدم گـردد و لايبقـى زمانيــــن

دگــر بــاره شــود پيــدا جهــانى
به هــر لحظـه زميــن و آسمــانى

به هر لحظه جوان اين‏ كهنه پير است
به هر دم انـدر او حشـر و نشير است

در او چيـزى دو سـاعـت مــى‏ نپايـد
در آن سـاعـت كه مـى‏ ميـرد بـزايـد

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

از اين خلع و لبس تكوينى، كه بنيان تشريع عبادات و مناسك است، در مراتب گوناگون، تعبيرهاى مختلف آورده‏ اند، چنان‏كه از اين حقيقت در جايى به توبه و انابه تعبير كرده اند. بدين‏ معنا كه توبه با حقيقت خلع ارتباط پيدا مى‏ كند و انابه با حقيقت لبس.

يا به‏ صورت استعاذه و بِسْمله تعبير كرده ‏اند، بدين‏ معنا كه در آغاز نماز از دست شيطان به خدا پناه مى ‏بريم و سپس با گفتن بسم‏ اللّه‏ به ساحت الهى پناهنده مى ‏شويم. استعاذه با خلع و بسم‏ اللّه‏ با لبس ارتباط دارد.

از اين مسأله به زكات تكوينى و صلات تكوينى تعبير مى‏ كنند؛ يعنى هر عبادتى اگر مظهر خلع است، زكات تكوينى است و اگر مظهر لبس است صلات تكوينى است. از ميان همه عبادات روزه به زكات تكوينى نزديكتر و نماز و حجّ به صلات تكوينى نزديكتر است.

اهمّيّت روزه آن اندازه است كه در حديث قدسى معروفى آمده: كه هر نكويى كه آدمى انجام مى‏ دهد، ده‏ها برابر آن جزا داده مى ‏شود و اين جزا بيش از هفتصد برابر اصل عبادت ارتقاء پيدا نمى ‏كند. مگر روزه كه روزه از من است و حدّى براى آن نيست و من به آن جزا مى‏ دهم.[2] برخى هم انتهاى اين روايت را چنين قرائت كرده‏ اند كه: «الصّومُ لى و اَنا اُجْزى به» روزه از آن من است و من خود جزاى آن هستم.

ادامه دارد ...

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

بدين‏ معنا كه هر عبادتى جزايى دارد امّا جزاى روزه خودِ من هستم.اين نوع عبادات مظهر قلع و قمع هواهاى نفسانى و شهوات جسمانى و قطع تعلّقات دنيوى هستند و درواقع آفت‏هاى مراتب گوناگون خلقيّت را مى ‏زدايند.

به‏زبان ساده‏ تر عباداتى هستند كه به توسّط آنها شخص به اين عالم پشت مى ‏كند، درحالى كه در عباداتى كه مظهر صلات تكوينى هستند به حقيقت روى مى ‏آورد. چنانچه حجّ اصلاً به معناى قصد و آهنگ و روى آوردن است. اين معنا را اگر بخواهيم از زبان مولانا بشنويم، اين چنين است:

تا نگريد ابر كى خندد چمن
تا نگريد طفل كى نوشد لبن[3]

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

در ادامه می فرماید :

چشم‏گريان بايدت چون طفل خـرد
كم خور آن نان را كه نان آب تو برد

تن ‏چوبا برگ ‏است روز و شب ‏از آن
شاخ جان در برگ ‏ريز است و خـزان

برگ تن بى ‏برگى جـان اســت زود
ايـن ببــايـد كاستـن، آن را فـزود

أَقْرِضُوا اللّه‏ قـرض ده زين برگ تن
تا برويد در عوض در دل چمــــن

قرض ده كم كن از اين لقمه تنـت
تـا نمـايـد وَجْـهِ لاعـَيْـنٌ رَأَت[4]

يا در جايى ديگر مى‏ گويد:

لب فرو بند از طعـام و از شـراب
سوى خــوان آسمانى كن شتاب[5]

بـاش در روزه شكيبــا و مصـر
دم بــه دم قـوت خــدا را منتـظر

كـان خـداى خــوب كار بردبار
هـديه ‏هـا را مى ‏دهد در انتـظار[6]

اى پـــدر الانتـــظار الانتـــظار
از بـراى خـوان بــــالا مــردوار[7]

ور نكـــردى زنــدگــانىِّ منــير
يك دو دم مانده است مردانه بمير[8]

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

نكته ديگر اينكه دو اصل مهم عرفانى فناء فى اللّه‏ و بقاء باللّه
‏ باز از اصل زكات تكوينى و صلات تكوينى پيروى مى ‏كند.
موجودات به‏واسطه زكات تكوينى لباس‏هاى مراتب خلقيّت را از تن خارج مى‏ كنند
و به امداد انفاس رحمانى به لباس‏هاى جديد ملبّس مى ‏شوند.

عالى ‏ترين تحقّق زكات تكوينى در مقام فنا است
و همچنين عالى ‏ترين مرتبه تحقّق صلات تكوينى در مقام بقاء است

. بنابراين مى ‏توان گفت كه روزه راه فنا و به تبع آن راه بقاء را هموار مى‏كند.
اين زكات و صلات تكوينى درواقع پايه ‏هاى برپا شدن سراپرده عالم است
و هر چيزى در اين جهان براساس اصل خلع تكوينى نيست مى ‏شود
و به امداد نفس رحمانىِ حق، هست مى ‏گردد.
اگر بخواهيم اين معنا را از زبان شيخ محمود شبسترى در گلشن راز مطرح كنيم،
مى‏توان به اين ابيات متوسّل شد:

به هر جزوى ز كل كان نيست گردد
كل انـدر دم زامـكان نيســت گردد

جهان كل است و در هر طرفة العين
عـدم گـردد و لايبـقـى زمـــانيـن[9]