(...◕✿◕◕✿◕ نقش آفرینی بانوان در عرصه های تبلیغ دین ◕✿◕◕✿◕...)

[یاس بهشتی* خادمه باب الحوائج جواد الائمه (ع)*]

رسالت تبلیغ دین همه گروندگان به اسلام را در بر می گیرد و همه مسلمانان از مرد و زن وظیفه دارند در حدّ توان و نیرو در دین، آگاه و فقیه شوند؛ اسلام و قرآن را بشناسند و تعالیم قرآن را به دیگران بشناسانند. نیز در تربیت دینی دیگران بکوشند.

خطاب «الذین یبلغون رسالات اللّه »، کریمه: «فلولا نفر من کل فرقة منهم طائفه لیتفقهوا فی الدین و لینذروا قومهم»، سفارش: «و لتکن منکم امة یدعون إلی الخیر و یأمرون بالمعروف» و سفارش های دیگر قرآن در راستای آگاهی بخشی و انذار و بشارت و امر به معروف و نهی از منکر، ویژه مردان نیست بلکه همه امت و مؤمنان را دربرمی گیرد.

از آنجا که در گذشته مردان از امکانات آموزشی و تبلیغی بیشتری برخوردار بوده اند، غالبا در ادای این تکلیف الهی پیشگام تر بوده اند.

ولی باید توجه داشت بانوان از ظرفیت ها و توانایی های تعلیمی و تبلیغی ویژه ای برخوردارند که در مردان کمتر وجود دارد. این ویژگی ها بهره این گروه را در تبلیغ مکتب و تربیت دینی مردم، بالاتر برده است.

رسالت تبلیغ دین همه گروندگان به اسلام را در بر می گیرد و همه مسلمانان از مرد و زن
وظیفه دارند در حدّ توان و نیرو در دین، آگاه و فقیه شوند؛ اسلام و قرآن را بشناسند

و تعالیم قرآن را به دیگران بشناسانند. نیز در تربیت دینی دیگران بکوشند.

از آنجا که در گذشته مردان از امکانات آموزشی و تبلیغی بیشتری برخوردار بوده اند،
غالبا در ادای این تکلیف الهی پیشگام تر بوده اند.

ولی باید توجه داشت بانوان از ظرفیت ها و توانایی های تعلیمی و تبلیغی ویژه ای برخوردارند

که در مردان کمتر وجود دارد. این ویژگی ها بهره این گروه را
در تبلیغ مکتب و تربیت دینی مردم، بالاتر برده است.

[یاس بهشتی* خادمه باب الحوائج جواد الائمه (ع)*]

عواطف سرشار، لطافت روح و روان، مهرورزی، احساسات بی شائبه همراه با پیوستگی و پیوند مداوم بانوان با کودکان و نوجوانان و نقش مادر، عاملی بی جایگزین در نفوذ و جذب و تبلیغ نسل نوخاسته است.

بانوان با داشتن نیروی خدادادی عواطف و محبت غریزی بیش از مردان در کودکان مؤثرند؛ چه انسان تنها اندیشه و خرد نیست تا فقط در برابر قدرت استدلال تسلیم گردد، بلکه آدمی مجموعه ای از عواطف و احساسات گوناگون است که بخشی از روح او را شکل می دهد. اگر این عواطف به شیوه درست و معقولی هدایت گردد، کاربرد و نفوذ پیام را دو چندان می سازد.
به تجربه، افرادی که دارای مادران متدین، هوشمند و با تدبیر اما پدران بی اعتنا و یا دین گریز بوده و هستند، گرایش مذهبی آنان بیشتر است از کسانی که به عکس مادران دین گریز و پدران متدین داشته اند.

حدیث نورانی پیامبر(ص): «الجنّة تحت اقدام الامهات؛ بهشت زیر پای مادران است»، اگر یک مفهومش آن باشد که خرسندی مادر موجب ورود فرزندان به بهشت است، پیام دیگر حدیث این است: آموزش های مادر به فرزند و تربیت درست دینی فرزندان، کلید بازگشایی درهای بهشت به روی فرزندان است و درس های درست زندگی و راه و رسم پیامبرانه مادر، راه استفاده از میوه های دلپذیر باغ های مینو را بر فرزندان هموار می سازد. رفتار محبت آمیز مادر پیش از آنکه در تربیت جسمی کودک نمود پیدا کند در تربیت روحی و مذهبی کودک خود را نشان می دهد.

[یاس بهشتی* خادمه باب الحوائج جواد الائمه (ع)*]

نگاهی به کارنامه تبلیغی بانوان صدر اسلام

نگاهی به کارنامه آموزشی و تبلیغی بانوان در صدر اسلام و دنیای معاصر نشان می دهد: آنجا که زنان مؤمن، دین باور و زمان آشنا در عرصه تعلیم و تربیت و تبلیغ دین حضور فعال داشته اند، به رشد فرهنگ دینی جامعه کمک کرده و توانسته اند نسلی شاداب و فعال و رو به رشد را تربیت کنند و به اردوگاه حق یاری رسانند اما آنجا که عرصه به دست زنان ناپارسا و یا گمراه و خرافه پرداز افتاده، حرکت دینی جوانان و مردان رشد منفی داشته، دشواری های بزرگی در راه رشد و تکامل جامعه ایجاد شده است.

[یاس بهشتی* خادمه باب الحوائج جواد الائمه (ع)*]

عهد نبوی

در دوره پیامبر، بانوان مسلمان در عرصه آموزش و تبلیغ پیام دین نقش سازنده و بی بدیلی ایفا کرده اند. زنان افزون بر اداره امور داخلی منزل، گرم نگاه داشتن کانون خانواده و آماده ساختن فرزندان و همسران برای یاری پیامبر، در یاد گرفتن معارف دین و رساندن آن به دیگران نیز فعال بوده اند.

نگاهی به فضای عمومی آن دوره، نشانگر حیات اجتماعی و علمی، جنب و جوش فرهنگی، و مسئولیت پذیری زنان است. زنان در تلاش بوده اند در حرکت های دینی پا به پای مردان حرکت کنند و سهم خود را در یاری به دین ادا کنند. از این رو، زنان پیاپی از پیامبر می پرسیده اند که وظیفه و رسالت ما چیست، چه کنیم که در ثواب ها و وظایف و پاداش کارهایی که مردان انجام می دهند شریک باشیم و دینِ خود را به اسلام و قرآن ادا کنیم! به ویژه زنان در حوزه یاد گرفتن معارف و مسائل دین و یاد دادن آن به دیگران حرکت های ثمربخشی انجام داده اند؛ راهی که تداوم آن در دوره پس از پیامبر کمرنگ شده است.

[یاس بهشتی* خادمه باب الحوائج جواد الائمه (ع)*]

خدیجه کبری(س)

حضرت خدیجه پس از علی(ع) نخستین مسلمان بود. او آگاهانه و از سر تحقیق و کند و کاو به پیامبر ایمان آورد و زندگی خود را وقف حمایت از دین و تبلیغ پیام قرآن نمود.
به تجربه، افرادی که دارای مادران متدین، هوشمند و با تدبیر اما پدران بی اعتنا
و یا دین گریز بوده و هستند، گرایش مذهبی آنان بیشتر است از کسانی که
به عکس مادران دین گریز و پدران متدین داشته اند.

نگاهی به کارنامه آموزشی و تبلیغی بانوان در صدر اسلام و دنیای معاصر نشان می دهد:
آنجا که زنان مؤمن، دین باور و زمان آشنا در عرصه تعلیم و تربیت و تبلیغ دین
حضور فعال داشته اند، به رشد فرهنگ دینی جامعه کمک کرده و توانسته اند
نسلی شاداب و فعال و رو به رشد را تربیت کنند و به اردوگاه حق یاری رسانند.

خدیجه، یاور و همراه مداوم پیامبر در ابلاغ رسالت سنگین نبوت بود. او با صبر و حوصله و درایت و هوشمندی و مهرورزی دشواری های راه خدا را بر همسرش هموار می کرد، نیز خستگی های برخاسته از اذیت و آزارهای مشرکان قریش را از روحش می زدود و پشتوانه ای بزرگ برای تازه مسلمانان بود. محمد بن اسحاق در این باره نوشته است:

«کانت خدیجة اوّل من آمن باللّه و رسوله و صدقتْ بما جاء مِن اللّه . و وازرَتْهُ علی أمره. فخفّف اللّه بذالک عن رسول اللّه (ص) و کان لایسمع شیئا یکرهه، مِنْ ردٍّ علیه و تکذیب له، فیحزنه الا فرّج اللّه ذلک عن رسول اللّه (ص) بها.

إذا رجع الیها تثبتْه و تخفّف عنه و تهوّن علیه أمر الناس حتی ماتت رحمها اللّه ؛

خدیجه میان زنان نخستین کسی بود که به خدا و پیامبر ایمان آورد و آنچه حضرت از جانب خداوند آورده بود تصدیق کرد. او رسول خدا را در رسالت یاری کرد

و خداوند به وسیله خدیجه این راه دشوار را بر فرستاده اش هموار فرمود.

[یاس بهشتی* خادمه باب الحوائج جواد الائمه (ع)*]

نسبت های ناروا و سخنان ناخوش که از مردم می شنید (مانند دروغ خواندن ادعاهای او ...) خداوند راه برون رفت از آن را به وسیله خدیجه بر او می گشود. وقتی پیامبر به سوی آن بانوی بزرگ، بازمی گشت، حضرت را به پایداری وامی داشت و با خوشرویی، اندوه را از دل پیامبر می زدود. چنان که دشواری های راه تبلیغ و ابلاغ رسالت را بر حضرت آسان می کرد. این شیوه او تا واپسین روز حیاتش بود.

افزون بر این یاوری ها در تبلیغ دین، خدیجه، همه دارائیش را در راه پیشبرد دعوت دینی انفاق کرد. اموالش را در اختیار پیامبر گذاشت تا آن را برای رفع مشکلات تازه مسلمانانِ مستضعف و فرودست و برای آزادی بردگان مسلمان شده به کار گیرد. پیامبر(ص) در پاسخ رشک یکی از همسرانش بر خدیجه فرمود:

«به خدا سوگند! خدا به جای خدیجه بهترش را به من نداده است. او در هنگامی که مردم مرا نپذیرفتند به من ایمان آورد. وقتی مردم مرا تکذیب کردند او مرا تصدیق کرد و آنگاه که مردم مرا محروم ساختند، با اموالش یاری داد.»

زنان تازه مسلمان در مکه با همه دشواری های راه و شکنجه های کفار بر ضد مسلمانان، برای آشنا شدن با قرآن و آموزش آن به دیگران، تلاش می کردند و در این راه تا پای جان پیش می رفتند.

[یاس بهشتی* خادمه باب الحوائج جواد الائمه (ع)*]

حضرت فاطمه زهرا در عرصه تبلیغ دین

فاطمه زهرا، از نمونه های روشن بانوان موفق در حوزه تبلیغ دین بود. او در همه حال حرکات و سکنات پدر را زیر نظر داشت و آنها را به خاطر می سپرد. پیامبر هر روز با فرزند دیدار داشت و در نشست های ویژه و عمومی، معارف و ارزش های دینی را به فاطمه یاد می داد و قدم به قدم فرزند را برای به دوش گرفتن رسالتی بزرگ آماده می ساخت.

در دوره پیامبر، بانوان مسلمان در عرصه آموزش و تبلیغ پیام دین نقش سازنده
و بی بدیلی ایفا کرده اند. زنان افزون بر اداره امور داخلی منزل، گرم نگاه داشتن کانون خانواده
و آماده ساختن فرزندان و همسران برای یاری پیامبر،
در یاد گرفتن معارف دین و رساندن آن به دیگران نیز فعال بوده اند.
خدیجه، یاور و همراه مداوم پیامبر در ابلاغ رسالت سنگین نبوت بود.
او با صبر و حوصله و درایت و هوشمندی و مهرورزی دشواری های راه خدا را
بر همسرش هموار می کرد، نیز خستگی های برخاسته از اذیت و آزارهای مشرکان قریش را
از روحش می زدود و پشتوانه ای بزرگ برای تازه مسلمانان بود.

فاطمه(س)، به روزگار پدر و پس از او، مرجع دینی و علمی مردم بود. او دانش های قرآنی و سیرت پیامبر را برای مردم شرح می داد. به ویژه از لحظات حساس تاریخ اسلام و دوران مکه و ویژگی های سیرت پیامبر و روایاتی که به او آموزش داده بود، به فرزندان و دیگر مردم توشه های علمی می آموخت.

بخشی از علوم و دانش فاطمه که در مجموعه ای در اختیار امامان معصوم قرار گرفته، به مصحف فاطمه(ع) شهرت یافت. مصحف فاطمه، از منابع دانش و فتوای امامان بوده، به جز آن، فاطمه(س) به شبهه ها و پرسش های دینی بانوان پاسخ می داد.

[یاس بهشتی* خادمه باب الحوائج جواد الائمه (ع)*]

بانوان مهاجر و انصار از بنی هاشم و دیگران برای فهم مسائل شرعی به ایشان مراجعه می کردند و آن بزرگوار با صبر و حوصله به پرسش های آنان پاسخ می گفت. امام حسن عسکری در این باره فرموده است:

زنی نزد فاطمه(س) آمد و گفت: مادرم زنی ناتوان است و در نمازش
مشکل دارد. مرا فرستاده تا مسائلی را از تو بپرسم.

فاطمه، به پرسش های پرسنده پاسخ داد. زن، مسائلی دیگر پرسید و فاطمه پاسخ داد. سؤال و جواب ها بسیار شد. زن، از پرسش های پیاپی خود شرمنده گشت و ابراز داشت: دختر پیامبر! تو را به رنج افکندم!

فاطمه پاسخ داد: مشکل خود را بپرس. اگر کسی متعهد گردد باری سنگین را در روز به اجرت صدهزار دینار به مکان بلندی ببرد، بر او دشواراست؟ زن گفت: نه.

فاطمه گفت: به جای پاسخ به هر مسئله، بیش از اندازه بین زمین و عرش (از خداوند) لؤلؤ (گوهر قیمتی) دریافت می کنم. پس شایسته است این کار بر من مشکل نباشد. از پدرم شنیدم: «علمای شیعه ما در حالی به محشر وارد می شوند که به هر یک از آنان به مقدار دانش و تلاش شان در جهت هدایت بندگان خدا هزار خلعت از کرامت و حلّه نور می پوشانند. سپس منادی از سوی پروردگار ندا می دهد: ای کسانی که

ایتام آل محمد را سرپرستی کردید و آنان را به هنگام جدایی شان از پدر خود ـ ائمه ـ نگهداری کردید! اینان، شاگردان شمایند و یتیم هایی که آنان را سرپرستی و اداره کردید. به آنان خلعت دانش بپوشانید.

پس علما بر دست پروردگان خود به میزانی استفاده شان از دانش علما خلعت می پوشانند. چه بسا در میان یتیمان کسانی اند که صدهزار خلعت به او عطا می شود.

خدیجه میان زنان نخستین کسی بود که به خدا و پیامبر ایمان آورد
و آنچه حضرت از جانب خداوند آورده بود تصدیق کرد.
او رسول خدا را در رسالت یاری کرد و خداوند به وسیله خدیجه این راه دشوار را
بر فرستاده اش هموار فرمود.

[یاس بهشتی* خادمه باب الحوائج جواد الائمه (ع)*]

در مقابل، شاگردان نیز به استادان خود خلعت می پوشانند. سپس خداوند عزوجل می فرماید: خلعت عالمان و آموزگاران را دو برابر کنید و نعمت را بر آنان کامل گردانید. پس دوچندان دیگر به آنان خلعت داده و حلّه پوشانده می شود. همچنین بر کسانی که پس از آنان آمده و به شاگردان خود خلعت داده اند.

فاطمه(س)، افزود: ای بنده خدا! یک رشته از این خلعت ها به هزار هزار مرتبه برتر است از آنچه آفتاب بر آن تابیده؛ چه نعمت های دنیا با مرارت و ناصافی آمیخته است.»

امام حسن عسکری(ع) فرمود: دو زن در مسئله ای از امور دین اختلاف داشته و ماجرا را برای داوری نزد فاطمه آوردند. یکی معاند و بدخواه بود و دیگری مؤمن (دوست اهل بیت) فاطمه به سود زن مؤمنه حجت و برهان آورد. زن بر رقیب خود پیروز آمد. زن مؤمن بسیار خوشحال شد. فاطمه فرمود: «خرسندی ملائکه از

خرسندی تو بیشتر است و حزن و ناراحتی شیطان از شکست زن بدخواه از ناخرسندی او افزون تر.»

خداوند متعال فرمود: عطا دهید به فاطمه که راه گفتگو و پیروزی آن زن ناتوان مؤمن را گشوده، هزار هزار برابر آنچه برایش آماده کرده بودم. این را سنت و دستوری دائمی برای هر کس قرار بدهید که ناتوانان مؤمن را در احتجاج بر معاندان یاری می رساند، هزار هزار برابر آنچه برای او در بهشت آماده شده است.

سخنان و خطبه های زهرا(س) در جمع مهاجران و انصار در مسجد پیامبر در ماجرای فدک، دائرة المعارفی از علوم دین و حقایق است و در آن باورها، ارزش ها، راه و رسم اجتماعی و سیاسی اسلام ترسیم شده است. خطبه ای که بلاغت و فصاحت و ژرفای معانی آن، خطبه های نهج البلاغه را تداعی می کند که عمل مسلمانان بر آن، راه هدایت را به روی همگان گشوده جامعه اسلامی را از سرگشتگی و گمراهی به ساحل نجات می رساند.
افزون بر این یاوری ها در تبلیغ دین، خدیجه، همه دارائیش رادر راه پیشبرد دعوت دینی انفاق کرد.

[یاس بهشتی* خادمه باب الحوائج جواد الائمه (ع)*]

اموالش را در اختیار پیامبر گذاشت
تا آن را برای رفع مشکلات تازه مسلمانانِ مستضعف و فرودست
و برای آزادی بردگان مسلمان شده به کار گیرد.

پیامبر(ص) در پاسخ رشک یکی از همسرانش بر خدیجه فرمود:
به خدا سوگند! خدا به جای خدیجه بهترش را به من نداده است.

او در هنگامی که مردم مرا نپذیرفتند به من ایمان آورد. وقتی مردم مرا تکذیب کردند
او مرا تصدیق کرد و آنگاه که مردم مرا محروم ساختند، با اموالش یاری داد.
در بیماری فاطمه زهرا(س) که در پی آن درگذشت زنان مهاجر و انصار به عیادت آن بانو رفتند. فاطمه به طور مشروح جایگاه امامت را برای زنان شرح داد و پیامدهای ناگواری را که در پی کنار زدن امیر مؤمنان از جانشینی پیامبر و رهبری امت، دامنگیر جامعه اسلامی خواهد شد، شرح داد. نیز آینده ای تاریک و فتنه های هولناکی را برای امت به دور از امام راستین پیش بینی کرد. «سوید بن غفله» می گوید: زنان مهاجر و انصار، گفته های فاطمه را برای همسران خود باز گفتند و در واقع آنان را تشویق کردند برای بازگرداندن حق به جایگاه اصلی خود تلاش ورزند. گروهی از مهاجرین و انصار برای عذرخواهی نزد فاطمه آمدند و گفتند: ای سرور زنان، اگر ابوالحسن (علی) این گفته ها را پیش از استوار شدن کار و بیعت ما می گفت، با دیگری بیعت نمی کردیم. فاطمه فرمود: از من دور شوید. عذر شما پذیرفته نیست!