آیات نامدار قرآن

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

آیات نامدار قرآن



در طول تاریخ تفسیر و قرآن پژوهی، برخی از آیات قرآن كریم به سبب ویژگی خاصی كه داشتند، شهرت بیشتری یافته و مورد توجه قرار گرفته‌اند این آیات را آیات نامدار می‌نامند. در این مقاله با نام، مشخصات و نكات مهم یكی از این آیات آشنا می‌شویم.

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

آیه‌ی 62نمل را آیه‌ی «أمّن‌ یجیب» می‌گویند. این آیه با همین عبارت آغاز می شود و به دلیل توجه ویژه‌ی مسلمانان هنگام گرفتاری‌ها و مشكلات، به آن معروف شده است. خداوند متعال در این آیه توجه می‌دهد كه هرگاه بندگان مضطرّش او را بخوانند غم‌و‌اندوه و هر نوع مشكلی را از آنان برطرف می‌سازد:


«أَمَّنْ یُجیبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ یَكْشِفُ السُّوءَ وَ یَجْعَلُكُمْ خُلَفاءَ الْأَرْضِ أَ إِلهٌ مَعَ اللَّهِ قَلیلاً ما تَذَكَّرُونَ»


«یا كسى كه دعاى مضطرّ را اجابت مى‏كند و گرفتارى را برطرف مى‏سازد، و شما را خلفاى زمین قرار مى‏دهد آیا معبودى با خداست؟! كمتر متذكّر مى‏شوید!».



از وجود روایتی در‌باره‌ی تأثیر قرائت چند یا چندین بار این آیه در رفع بلاها و رسیدن به نیازمندی‌ها، آگاهی نداریم؛ اما می‌دانیم كه از همان قرن‌های نخستین اسلامی، مسلمانان با توجه به این آیه و قرائت آن، در ناراحتی‌ها، بیماری‌ها و درماندگی‌ها ،به خداوند روی آورده، برای رفع نیازهایشان او را می‌خوانده و گاه، یكدیگر را به دعا كردن در درگاه الهی دعوت می‌كرده‌اند.[1] از این رو، آن چه در عرف رایج است كه قرائت این آیه را به منزله‌ی ختم قرار می‌دهند (مانند ختم برخی دعاها) از باب فال نیك‌گرفتن است كه احتمالاً با توجه به جمله‌ی معروف:


«خذ القرآن ما شئت لما شئت»

«به هر آیه‌ای از قرآن كه می‌خواهی برای رسیدن به خواسته‌ات تمسك كن» بوده است.

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

بنابراین، قرائت آیه از باب درخواست و دعا نیست؛ بلكه تعریض به خداوند است كه بنده، حال مضطر خود را به او عرضه می‌كند و وعده‌ی پروردگار به گشایش مشكل و استجابت دعا را به یاد می‌آورد.[2]

در دو روایت از امام باقر(ع) و امام صادق(ع) مضطر در این آیه، بر امام زمان(عج) هنگام ظهور تطبیق داده شده است:



«نزد مقام ابراهیم دو ركعت نماز می گزارد و به درگاه الهی دعا می‌كند؛ آنگاه خداوند دعایش را مستجاب، مشكلات حضرت را برطرف، و او را در زمین خلیفه میكند؛ سپس جبرئیل و 313 نفر با وی بیعت می كنند».[3]



_____________
[1] . ابن كثیر، ج3، ص383
[2] . تقریب القرآن الی الاذهان، ج20، ص 12
[3] . تفسیر قمی، ج2، ص105؛ الصافی، ج4، ص71؛ نورالثقلین، ج4، ص92

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

آیه وام:

«یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ إِذَا تَدَایَنتُم بِدَیْنٍ إِلَی أَجَلٍ مُّسَمًّی فَاکْتُبُوهُ وَلْیَکْتُب بَّیْنَکُمْ کَاتِبٌ بِالْعَدْلِ وَلاَ یَأْبَ کَاتِبٌ أَنْ یَکْتُبَ کَمَا عَلَّمَهُ اللّهُ فَلْیَکْتُبْ وَلْیُمْلِلِ الَّذِی عَلَیْهِ الْحَقُّ وَلْیَتَّقِ اللّهَ رَبَّهُ وَلاَ یَبْخَسْ مِنْهُ شَیْئًاْ... (بقره / 282)

ای کسانی که ایمان آورده‌اید، هر گاه به وامی تا سررسیدی معین، با یکدیگر معامله کردید، آن را بنویسید؛ و باید نویسنده‌ای [صورت معامله را] بر اساس عدالت، میان شما بنویسد؛ و هیچ نویسنده‌ای نباید از نوشتن خودداری کند همان گونه [و به شکرانه آن] که خدا او را آموزش داده است؛ و کسی که بدهکار است باید املا کند، و او [نویسنده] بنویسد؛ و از خدا که پروردگار اوست پروا نماید، و از آن، چیزی نکاهد...»

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

آیه نور:

«اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ (نور / 35)
خدا نور زمین‌ها و آسمان‌ها است».



آیه عزت:

«وَ قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی لَمْ یَتَّخِذْ وَلَداً (اسراء / 111)
او بگو ستایش مخصوص اوست که هرگز فرزندی ندارد».

تبصرة:
(به نظرم آیه 10 سوره مبارکه فاطر«مَن كانَ يُريدُ العِزَّةَ فَلِلَّهِ العِزَّةُ جَميعًا ۚ»با آیه عزت تناسب بیشتری دارد. الله اعلم)

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

آیه ولایت:



«إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ اللّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُواْ الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاَةَ وَیُۆْتُونَ الزَّکَاةَ وَهُمْ رَاکِعُونَ (مائده / 55)

ولیّ شما، تنها خدا و پیامبر اوست و کسانی که ایمان آورده‌اند: همان کسانی که نماز برپا می‌دارند و در حال رکوع زکات می‌دهند».



این آیه نیز یکی دیگر از اسناد عظمت امیر مۆمنان علی علیه‌السلام است. در تفسیر مجمع‌البیان در ذیل این آیه شریفه به نقل از ابوذر غفاری آمده است:

ای مردم روزی از روزها با رسول خدا در مسجد نماز می‌خواندم، سائلی وارد مسجد شد و از مردم تقاضای کمک کرد، ولی کسی چیزی به او نداد، او دست خود را به آسمان بلند کرد و گفت:

خدایا تو شاهد باش که من در مسجد رسول تو تقاضای کمک کردم ولی کسی جواب مساعد به من نداد، در همین حال علی علیه‌السلام که در حال رکوع بود با انگشت کوچک دست راست خود اشاره کرد. سائل نزدیک آمد و انگشتر را از دست آن حضرت بیرون آورد، پیامبر که در حال نماز بود این جریان را مشاهده کرد، هنگامی که از نماز فارغ شد، سر به سوی آسمان بلند کرد و چنین گفت:



" خداوندا برادرم موسی از تو تقاضا کرد که روح او را وسیع گردانی و کارها را بر او آسان سازی و گره از زبان او بگشایی تا مردم گفتارش را درک کنند، و نیز موسی درخواست کرد هارون را که برادرش بود وزیر و یاورش قرار دهی و به وسیله او نیرویش را زیاد کنی و در کارهایش شریک سازی. خداوندا! من محمد پیامبر و برگزیده توأم، سینه مرا گشاده کن و کارها را بر من آسان ساز، از خاندانم علی را وزیر من گردان تا به وسیله او، پشتم قوی و محکم گردد".




ابو ذر می‌گوید: هنوز دعای پیامبر پایان نیافته بود که جبرئیل نازل شد و به پیامبر گفت: بخوان، پیامبر. فرمود: چه بخوانم، گفت بخوان:

"إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ منها ...

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

آیه سۆال:

« فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُون» (نحل / 43)

بروید از اهل ذکر اگر نمی‌دانید سۆال کنید.


آیه روزه:

«یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیام (بقره / 183)

ای اهل ایمان به شما هم روزه داشتن فرض کردید».

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

آیه اُذُن یا تصدیق:

« وَمِنْهُمُ الَّذِینَ یُۆْذُونَ النَّبِیَّ وَیِقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ قُلْ أُذُنُ خَیْرٍ لَّکُمْ یُۆْمِنُ بِاللّهِ وَیُۆْمِنُ لِلْمُۆْمِنِینَ وَرَحْمَةٌ لِّلَّذِینَ آمَنُواْ مِنکُمْ وَالَّذِینَ یُۆْذُونَ رَسُولَ اللّهِ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِیمٌ (توبه / 61)

و از ایشان کسانی هستند که پیامبر را آزار می‌دهند و می‌گویند: «او زودباور است.» بگو:

«گوش خوبی برای شماست، به خدا ایمان دارد و [سخن] مۆمنان را باور می‌کند، و برای کسانی از شما که ایمان آورده‌اند رحمتی است.» و کسانی که پیامبر خدا را آزار می‌رسانند، عذابی پر درد [در پیش] خواهند داشت».



درشان نزول این آیه در تفسیر مجمع‌البیان آمده است:

این آیه درباره گروهی از منافقان نازل شده، که دور هم نشسته بودند و سخنان ناهنجار، درباره پیامبر می‌گفتند. یکی از آنان گفت: این کار را نکنید، زیرا، می‌ترسیم به گوش محمد برسد، و او به ما بد بگوید و مردم را بر ضد ما بشوراند.

یکی از آنان که نامش "جلاس" بود گفت: مهم نیست، ما هر چه بخواهیم می‌گوییم، و اگر به گوش او رسید نزد وی می‌رویم، و انکار می‌کنیم، و او از ما می‌پذیرد، زیرا محمد (صلی الله علیه و آله) آدم خوش باور و دهن‌بینی است، و هر کس هر چه بگوید قبول می‌کند. در این هنگام آیه فوق نازل شد.

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

آیه نفر:

«ما کانَ الْمُۆْمِنُونَ لِیَنْفِرُوا کَافَّةً (توبه / 122)

نباید مۆمنان همگی بیرون رفته».



آیه مودت:

«قُلْ لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبی (شوری / 23)

بگو من از شما اجرت رسالت جزء این نخواهم که مودت و محبت مرا در حق خویشاوندان منظور دارید».

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

آیه تطهیر:



«إِنَّما یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیراً (احزاب / 33)

خداوند فقط می‌خواهد پلیدی و گناه را از شما اهل بیت دور کند و کاملاٌ شما را پاک سازد». این آیه مهم‌ترین سند عصمت پنچ تن آل عباست.



در تفسیر مجمع‌البیان آمده است:

ابوحمزه ثمالی در تفسیرش در این مورد، از همسر پیامبر ام‌سلمه آورده است که روزی دخت فرزانه پیامبر فاطمه نزد آن حضرت آمد و سوپی خاصّ برای پدرش آورد؛ پیامبر به او فرمود:

فاطمه جان! همسر و دو فرزند دلبندت حسن و حسین را نزدم دعوت کن. دختر پیامبر آنان را به خانه پدر فرا خواند و همگی از آن غذا خوردند؛ آن گاه پیامبر کسای خیبری را بر سر آنان برافراشته داشت و رو به بارگاه خدا برد و نیایش گرا نه گفت:

اللّهم هۆلا اهل بیتی و عترتی فاذهب عنهم الرجس و طهّرهم تطهیراً. ام‌سلمه می‌گوید من با دیدن این منظره دل‌انگیز و آن نیایش شورآفرین پیامبر بر آن شدم که خود را در شمار آنان درآورده و مشمول دعای آن حضرت گردم، که پیامبر فرمود:

ام‌سلمه! تو به خیر و سلامتِ در عقیده خواهی ماند، امّا از اینان نیستی.



خدایا بر ما توفیق دست یافتن به آستان ثقلین را نصیب گردان. آمین


نویسنده:حسین عسگری


كارشناس شبكه تخصصی قرآن تبیان