آشنایی با شهر تاریخی همدان

[مدینه* خادمه یاس فاطمی *]

آشنایی با شهر تاریخی همدان

هَمِدان یکی از شهرهای غربی و کوهستانی ایران است که در استان همدان و در دامنه رشته کوه الوند واقع شده‌است. همدان یکی از شهرهای تاریخی-فرهنگی و توریستی ایران به شمار می‌رود که هرودوت بنای آن را در سدهٔ هشتم پیش از میلاد در دوران مادها به‌دست دیاکو ذکر کرده‌است. مادها این شهر را هگمتانه نامیدند .

همدان_ صورت جدید هگمتانه‌است. این شهر در سیصد و شصت کیلومتری جنوب غربی تهران، در ارتفاع ۱۸۰۰ متری از سطح دریا قرار دارد. در مرداد سال ۱۳۸۸ به عنوان یازدهمین کلانشهر ایران معرفی شده و هم اکنون «مجموعه بزرگ شهری همدان» شامل شهرهای همدان، اسدآباد، بهار، لالجین، جورقان، صالح آباد و مریانج است. شهر همدان مرکز شهرستان همدان و نیز مرکز استان همدان است.
محوطهٔ بزرگ میدان مرکزی شهر همدان در زمان سلطنت رضاشاه پهلوی توسط مهندسان آلمانی طراحی شده و به نقشه شعاعی معروف است. ۶ بلوار اصلی بطور موازی به میدان اصلی شهر وصل شده و بزرگراه‌ها بصورت مسیرهای کمربندی اول و دوم، آنها را منقطع می‌کنند. در ابتدای هر بلوار اصلی دو گنبد نقره‌ای رنگ جمعاً به تعداد ۱۲ گنبد به یادگار ۱۲ امام مذهب شیعه و با نام ایشان ساخته شده‌است.

[مدینه* خادمه یاس فاطمی *]

جایگاه تاریخ همدان:

همدان، اولین پایتخت نخستین شاهنشاهی در ایران در ۲۷۰۰ تا ۲۵۵۰ سال پیش بوده‌است. این شهر را نخستین شاه ماد بنیان نهاد و آن را در زبان ایرانیان دوران مادها هگمتانه به معنی «جای گرد آمدگان» نامیدند. همدان پایتخت تابستانی شاهان هخامنشی و اشکانی نیز بوده‌است. نام هگمتانه به مرور زمان در دوران ساسانیان به اَهمتان/ اَهمدان و سپس به همدان دگرگون شده‌است. آثار مکشوفه از محوطهٔ باستانی هگمتانه و نیز کتیبه‌های گنج‌نامه آثاری از آن زمان می‌باشند. آثار تاریخی، فرهنگی متعدد موجود در همدان، موجب شد تا در جلسه مورخ ۱۳۷۰/۲/۲ شورای عالی شهرسازی و معماری کشور، همدان به عنوان یکی از شش شهر تاریخی، فرهنگی کشور شناخته شود، همچنین در سال ۱۳۸۵ مجلس شورای اسلامی در مصوبه‌ای همدان را پایتخت تاریخ و تمدن ایران اعلام کرد. شیر سنگی همدان را اکثر باستانشناسان و مورخین غیر ایرانی یادگار دوران مادها می‌دانند و باستانشناسان داخلی به تازگی آنرا به دوران اشکانی منسوب می‌کنند.
مهاجرت‌های اقوام آریایی‌نژاد ماد از حدود ۳۵۰۰ سال پیش به منطقه غرب ایران و محدوده فعلی استان همدان به تدریج منجر به شکل گیری نخستین حکومت فراگیر به مرکزیت هگمتانه (همدان) در فلات قاره ایران گشت و این حکومت در ۶۵۰ پیش از میلاد در اوج اقتدار خود ضمن چیرگی بر بزرگ‌ترین قدرت سیاسی و نظامی آن روزگار یعنی دولت آشور قلمرو خود ار از شرق به آسیای میانه و در غرب به آسیای کوچک گسترش داد. بر اساس نوشته‌های هرودوت مورخ یونانی به دستور دیاکو نخستین پادشاه ماد در هگمتانه (همدان) پایتخت آنان استحکامات عظیمی شامل ۷ دژ تو در تو و کاخ‌های شاهی برپا شد. بیشتر پژوهندگان علوم تاریخ و باستان‌شناسی بر این باورند که تپه و بناهای امروزی هگمتانه در دل شهر همدان، برجای ماندهٔ بقایای همین تأسیسات می‌باشند. این تپه طی چندین سال اخیر مورد کاوشهای باستانشناسی قرارگرفته و بناهای بدست آمده و کارگاههای کاوش در معرض دید مردم قرار دارد. انجام حفاریهای باستان‌شناسی در تپه‌های گودین نزدیک کنگاور و نوشیجان در ملایر گوشه‌هایی از فرهنگ و تمدن اقوام ماد را در این زمان بر ما آشکار ساخته که از جمله آنها می‌توان به نخستین اشکال خط ونگارش و سکه‌های اولیه و مظاهر فرهنگ دینی و معماری ایرانی اشاره نمود. از دوره هخامنشیان علاوه بر سنگ نوشته‌های میخی گنجنامه همدان تعداد قابل توجهی اشیاﺀ زرین و سیمین و نیز بقایای کاخهای سنگی بیادگار مانده‌است که علاقمندان می‌توانند از آنها در موزه ملی کشور و موزه تپه هگمتانه در همدان بازدید کنند از دوره‌های سلوکی واشکانی در همدان گورستان پارتی و در نهاوند معبد آناهیتا برجای است.
شهر همدان در دوره ساسانی یکی از ضرابخانه‌های این حکومت بوده وسکه‌های متعددی از این دوره در دست می‌باشد. شهر نهاوند نیز در این زمان دارای اهمیت ویژه‌ای بود و دژ مستحکمی در آن قرارداشت و یکی از مراکز ایالات اسپهبد نشین هفتگانه این دوره بود.

کتیبه‌های فارسی باستان به خط میخی از داریوش بزرگ و خشایارشا گنج‌نامه در همدان

اعراب در یورش به ایران فتح نهاوند را فتح الفتوح نامیدند و گشودن همدان را به سال ۶۴۵ میلادی پس از فتح نهاوند بزرگ‌ترین پیروزی خود بر ساسانیان شمرده‌اند. از آثار این دوره می‌توان به غار قلعه جوق در فامنین و بقایای قلعه‌ای در همان محل اشاره کرد.
ازاین دوره پس از اسلام نیز در نقاط مختلف استان یادمانهای متعددی برجای مانده که اهم آنها عبارت‌اند از: بنای بسیار زیبا و ارزشمند گنبد علویان از دوره سلجوقی – برج قربان – آرامگاه استر و مردخای – بقعه خضر از قرون ۷ تا۹ هجری در همدان امامزده ازناو از دوره سلجوقی در فامنین – امامزاده هود واظهر در رزن و بقعه حبقوق نبی در تویسرکان از قرن هشتم –امامزاده یحیی – امامزاده حسین و امامزاده اسماعیل د ر همدان و نیز کاروانسرای فرسفج و مدرسه علوم دینی شیخ علیخان زنگنه در تویسرکان – آب انبار وسنگ نبشته‌ای معروف به کتیبه آقاجان بلاغی مربوط به بنای یک سد در اسدآباد – یخچال میرفتاح در ملایر وحمام حاج آقا تراب در نهاوند ونیز تعدادی پل شامل پل شکسته (خسروآباد)در اسدآباد- پل کوریجان و آبشینه در همدان پل جهان آباد در فامنین – پل فرسفج و مجموعه بازار در تویسرکان و پل زرامین در نهاوند جملگی از دوره صفوی و بازار, مسجد جامع و میدان امام همدان و بازار ملایر از ابنیه مهم بعداز دوره صفوی.
گویش مردم شهر همدان، فارسی با لهجه همدانی است.
آب و هوای همدان سرد است و در فصل زمستان زمین پوشیده از برف می‌شود.تابستان همدان معتدل و زمستان طولانی و سرد و برفی است.همچنین کمترین دمای ثبت شده در شهر همدان ۴۳- درجه‌است که در زمستان سال ۱۳۴۲ ثبت گردیده و از این حیث در ایران رکورد دار است.
از شاعران، ادیبان و عالمان مشهور استان همدان می‌توان به بزرگانی چون باباطاهر همدانی، عین القضات همدانی, سیدجمال الدین اسدآبادی, میرزاده عشقی، مصطفی رحماندوستو آیت‌الله دکتر محمد مفتح اشاره کرد. از هنر مندان معاصر به پرویز پرستویی، و هانیه توسلی می‌توان اشاره کرد.

[مدینه* خادمه یاس فاطمی *]

آثار تاریخی

• آرامگاه بوعلی سینا دانشمند و طبیب نامی ایرانی
• آرامگاه باباطاهرمقبره بوعلی سینا
  
  
• گنبد علویان
• آرامگاه استر و مردخای
• برج قربان
• تپه باستانی هگمتانه
• کتیبه‌های گنجنامه
• مجسمه شیر سنگی
• بازار کهن همدان
• مسجدجامع همدان
• مسجد پیغمبر
• کلیسای پروتستان
• کلیسای رافاییل
• میدان امام خمینی (ره)
• قلعه دختر(قیزقلعه سی)
• تپه مصلی
• بقعه خضر
• آرامگاه عارف قزوینی
• سرای قلمدانی

مراکز گردشگری، چشم‌اندازهای طبیعی


تله کابین گنجنامه در همدان


تله کابین گنجنامه تپه عباس آبادآبشار گنجنامه، پیست اسکی تاریک دره، باغهای مصفای دامنه الوند به ویژه درهای عباس آباد و حیدره و امامزاده کوه و سد اکباتان، پارک مردم و بوستان ارم و شهر بازی ارم از نقاط گردشگری و طبیعی همدان هستند.

[مدینه* خادمه یاس فاطمی *]

مکان و آثار باستانی مذهبی

امامزاده عبدالله، امامزاده یحیی، امامزاده حسین، امامزاده اسماعیل(امامزاده کوه)، امامزاده هادی ابن علی، امامزاده اسماعیل، امامزاده اهل بن علی.مقبره باستانی امامزاده اظهر، مقبرهٔ باستانی امامزاده هود.

موزه‌ها و مراکز فرهنگی هنری

• موزه تاریخ طبیعی همدان

• موزه هگمتانه

• موزه آرامگاه بوعلی
• موزه دفاع مقدس

راه‌های همدان

1. راه اصلی تهران – همدان به درازای ۳۴۱ کیلومتر که از قزوین می‌گذرد و ۲۰۰ کیلومتر آن آزادراه و بزرگراه است.
2. بزرگراه تهران- همدان که از ساوه می‌گذرد.
3. بزرگراه تهران -خسروی که همدان در کیلومتر ۳۷۵ این مسیر از سوی تهران قرار دارد.
4. راه اصلی تهران – سنندج که همدان در ۳۴۳ کیلومتری این مسیر قرار دارد.
5. راه اصلی سنندج – همدان به طول ۱۸۲ کیلومتر
6. راه اصلی تبریز-زنجان – همدان- اهواز به طول ۲۷۵ کیلومتر
7. بزرگراه همدان -ملایر به طول ۷۵ کیلومتر

سوغات همدان

سفال و سرامیک، چرم و کالای چرمی، فرش، گلیم و جاجیم، انگشت پیچ، سیر تند، شیر شیره، قیسی، مویز، شیره انگور، کماج، حلوا زرده، گردو، مربای پوست پسته.دارتول، باسلق، شیرمال، معجون، مربای ، نان قندی، کاک،

[مدینه* خادمه یاس فاطمی *]

صنایع دستی

صنایع دستی به ویژه از نظر صنایع چرمسازی , قالیبافی و گلیم بافی و به ویژه با توجه به وجود شهر لالجین به عنوان قطب سفال سازی و سرامیک کشور محسوب می‌شود.

از دیگر صنایع دستی که در همدان فعال است می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• منبت کاری روی چوب
• معرق کاری روی چوب
• مسگری و قلم زنی روی مس
• طلا سازی، ملیله نقره، طلا کوبی و نقره کوبی

دانشگاه‌ها

• دانشگاه بوعلی سینا
• دانشگاه صنعتی همدان
• دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی استان همدان
• دانشگاه آزاد اسلامی همدان
• دانشگاه تربیت معلم باهنر
• دانشگاه تربیت معلم ابن سینا
• دانشگاه پیام نور همدان
• دانشگاه جامع علمی کاربردی همدان
• دانشکده فنی مفتح همدان
• دانشکده فنی جباریان همدان
• دانشگاه توسعه و عمران

شهرهای خواهر همدان:

• کولاب, تاجیکستان (۲۰۰۴)

پیوند اصلی این دو شهر به علت مقبره میر سید علی همدانی عارف و صوفی زاده شده در همدان می‌باشد که در کولاب دفن گردیده‌است.

[مدینه* خادمه یاس فاطمی *]

مکان های دیدنی و تاریخی شهر همدان

[مدینه* خادمه یاس فاطمی *]

عارف قزوینی

[مدینه* خادمه یاس فاطمی *]

غارعلی صدر همدان

[مدینه* خادمه یاس فاطمی *]

گنبد علویان

[مدینه* خادمه یاس فاطمی *]

کتیبه های گنجنامه همدان