چه کسی دست سخاوت طبیعت را برید؟
چه کسی دست سخاوت طبیعت را برید؟
اینها نمونههایی چند است از انبوهی تیتر داغ پیرامون وضعیت هشداردهنده محیط زیست کشور که کم از یک هفته گذشته، صفحه نخست کثیری از جراید و خبرگزاریهای برخط را به خود اختصاص دادهاند.با دیدن این عناوین، این سوال در ذهن و زبان آدمی مجال جولان مییابد که چرا طبیعت، همچون گذشته، دیگر دست بخشایش از آستین سخاوت بیرون نمیآورد؟
بگذارید کلان مساله را در سیر تاریخی، اندکی رصد کنیم:
پیش از آنکه تکنولوژی و صنعت، پهنه زندگی فردی و اجتماعی بشر را درنوردد، طبیعت با ما در صلح و صفا بود. شکسته شدن مرزهای دانش، خاصه در شاخههای صنعتی و علوم فناورانه مدرن، اما رابطه انسان و طبیعت را قهرآلود ساخت. فربگی دانش بشری، اگرچه، رفاه و آسایش نسبی را برای جهانیان به ارمغان آورد، لیک، آسیبهای اجتنابناپذیرش، دامن طبیعت را گرفت و به تخریب آن دامن زد. به موازات پیشرفت دانشهای تجربی مدرن، تعامل ناسالم و تخریبگرانه انسان با محیط زیست، نخست به شکل یک «مساله» رخ نمود و رفتهرفته بدل به «مشکلی» حادّ گردید. بیمبالاتی انسان صنعتی نسبت به پدیدههای طبیعی، «مشکل» زیست محیطی را بدل به «بحران» کرد تا آنجا که در سال 1992م، 1600 تن از دانشمندان جهان، با «تشکیل اتحادیه دانشمندان متعهد»، در ضمن بیانیهای جهانی، نسبت به رفتارهای ویرانگر انسان در قبال طبیعت هشدار دادند و همگان را به اخلاق نوینی فراخواندند که بعدها به نام «اخلاق زیست محیطی»، موسوم گردید.
اینک در عصر پسامدرن، در اقصا نقاط جهان، پدیده تخریب محیط زیست طبیعی، از مرحله «بحران» فراتر رفته و در آستانه تبدیل شدن به یک «فاجعه» است.
جای دور نرویم در همین امالقرای اسلامی، کشور عزیزمان ایران، سالیانی چند است که در اثر حفر بیرویه حقلههای چاه و برداشت بیش از حد از آب سطحی و زیرزمینی، سطح آب پایین کشیده و خسّت چاهها در آبدهی، به خشکی هزاران هکتار باغ و زرع، انجامیده است.
با این اوصاف، دیگر نباید گفت چرا طبیعت، مواهبش را از ما دریغ میکند؟ بل باید گفت: چرا انسان با طبیعت بنای قهر گذاشته است؟
پاسخ را باید در بینشها و نگرشهایی سراغ گرفت که متکی است بر گزارههای نادرست انسانمدارانه. هر چه که هست، تنها راه برونشد از این وضعیت، اصلاح سبک زندگی در حوزه رفتار با محیط زیست طبیعی و نهادینهسازی اصول اخلاق زیست محیطی در سطح عموم جامعه است.
خوشبختانه در این حوزه با تلاش برخی از بزرگان، اصول اخلاق زیست محیطی از دل متون معارف مکتوب روایی استخراج و به عموم علاقمندان جامعه عرضه شده است اما معتقدیم که قرآن، این روشنگر هر چیز، نیز در این باره، آموزههایی عمیق دارد که کمتر بدان پرداخته شده است.
ما در این کوتاه کلام، برآنیم تا بهاختصار، پارهای از اصول و خطوط کلی اخلاق زیست محیطی را از رهگذر آیات قرآن به دست دهیم.
در بررسی این موضوع، مقدماتی لازم است که اگر خواننده عزیز، سرشته بحث را به ترتیبی که ذیلا تقدیم میشود، پیبگیرد، به نتایج مطلوب دست خواهید یازید.
نقل قول
