خورشید مغرب

[طاهره رشیدی* خادمه اباصالح المهدی(ع)*]

[طاهره رشیدی* خادمه اباصالح المهدی(ع)*]

خورشید مغرب

بنام خدانزدیك به این نام، كه به این مقاله داده ییم، و در راه و كار همین موضوع، پیشترها نیز، رساله یی نوشته شده است. و در اینجا نیز نام آن را گفته ییم. اما سخن دوتاست و دریافت و درك دو. هیچ مانعی در كار نیست اگر راجع به مقصد این مقاله، از جنبه های روحی و ماورای طبیعی بحث شود، اما چرا سخن را بدان انحصار دهیم؟ و چرا در نشناختن حقیقتها و اصالتهای اسلام، تا
ص: 7
این اندازه اصرار می شود؟ عجب است، آنان كه می خواهند حقایق اسلام، صریح، و دور از همه ی این خام نظریها و عوام - مایگیها درك نشود، و جامعه به خود نیاید، بسیارند. لیكن دردناكتر آن كه ما خود چنین باشیم و بدین غرض، كمك كنیم، حتی با زحمت و مال و صرف وقت همین مردم. من در اینجا به تحصیل كرده های ژرف اندیش و آزادنگر (1) پیشنهاد می كنم، و صمیمانه می خواهم، كه هیچ گاه راجع به واقعیت عزیز اسلام، و عناصر تربیتی، و نیروهای آفرینشی آن در مورد دید و درك و تپش و حركت و عصیان و... به كارهای عوام مایه، استناد نكنند، و خود یافته های
ص: 8

---

1- 1. كه از مرحله ی بر طبق مدروز حرف زدن، و به میل و به دلخواه دوستان معاشر اظهار نظر كردن گذشته اند و به سوی یافتن واقعیتها كشیده اند.
گروهی تخصص نادیده را برنامه ی اسلام نشناسند، چون این كار هم ستم به اسلام است كه واقعیتش مجهور مانده است، و هم ستم به خود آنان، كه به سوی آن فروغ كه می بایست مشعل كاروان زندگیشان باشد، دست نیازیده اند. چه كنیم، كاری كه سالها در راه عملی شدنش به طراری كوشش شده است به این سرعت كه ما می خواهیم نمی توان بی اثر كرد. اما از آن طرف نیز باید اعتراف كرد كه روزگار ما، روزگار طفره است نه تدریج. آن روز را كه می شد با تدریج به مقصود رسید، پیشینیان ما در خواب به سر آوردند. و شگفتا! مگر اكنون كسانی بیدارند؟ بگذریم...
ص: 9
این مقاله را كه در زمستان 1340 نوشته بودم به خواست برخی از دوستان، باز به خوانندگانی كه بیابد عرضه می كنم. آن را خورشید مغرب گفتم، نامی بود و كلمه یی، تا از آن، چه به ذهنها آید. مردم، مغرب را چاهساری می شناسند كه همه ی غوغاها و جوششها و روشناییهای روز و زندگی را در كام خود فرو می برد. البته چنین هم هست. و بگذار باشد، و جوششها و روشناییهای كاذب، در همان چاهسار سرد خاموش غرق گردند. شاید همین خود عكس العملی داشته باشد... و اكنون كه برای دومین بار، این نوشته آسانتر در دسترس قرار می گیرد، ناگزیر آنان كه بخوانند، به اندیشه یی در این مقصود می رسند، چه كمك اندیشه ی خودشان باشد، یا آغاز اندیشه یی، یا
ص: 10
امثال آن. هر چه هست این نویسنده را - در اینجا نیز - جز راندن توده به سوی چكاد آفتاب، منظوری نیست. و اكنون كه اندك اندك، درماندگی مكاتب و سیستمها را از دریافت حقوق انسان - با كمال تاسف - مشاهده می كنیم، می توانیم از معنویتها مدد بخواهیم، و روح پنهان گیتی را، و سنگر دفاع وسیعترین حقهای انسانها را بجوییم. ولی امید كه شیعه هیچ گاه در مفاهیم مذهب و مكتب خویش اشتباه نكند و به یاد آرد كه او هر روزش باید روز باشد. درست است كه ما در انتظار خورشیدیم، اما ذاتیت تعلیمات ما و عینیت رفتار بزرگان پیشین ما - كه
ص: 11
شاید امروز یكی نظیر داشته باشد - ما را از نفس در تاریكی به سر بردن، بیم داده و منع كرده است. و آن خورشید.... نیز، همین گونه می خواهد كه ما با تاریكیها و سردیها در افتیم، تا با ایجاد سنخیت در خود، آماده ی آن همه فروغ و گرمی بیكران شویم.
مشهد، حكیمی - محمد رضا نیمه ی آذر 1344
ص: 12

[طاهره رشیدی* خادمه اباصالح المهدی(ع)*]

میلاد
اشاره

مورخان ولادت امام حجت بن الحسن المهدی را به سال 255 یا 256 هجری دانسته اند، كه در شب جمعه ی نیمه ی شعبان این سال پای بدین گیتی نهاد. و همواره كوشش می شد تا تولدش از مردم و بویژه دربار عباسی پنهان ماند. زیرا بر مبنای بشارات كتب پیشینیان و روایات اسلامی، اشتهار یافته بود كه از حضرت امام حسن عسكری، فرزندی به وجود می آید كه برهم زننده ی اساس حكومتها است. از این رو، زندگانی امام حسن عسكری از مدتها پیش، مورد مراقبت كامل بود. و از طرف عباسیان كوشش
ص: 13
می شد تا از به وجود آمدن و پرورش این كودك جلوگیری شود. با این وصف، بارها افرادی وی را دیدند. هنگام درگذشت حضرت عسكری نیز مردم مشاهده كردند كه از اندرون سرا به در آمد، و عموی خود جعفر را به یك سوزد، و بر پیكر پدر خویش نماز گزارد. در این موقع تقریبا پنج سال از عمرش گذشته بود.
عیسی مسیح و یحیی بن زكریا
محدثان كمال معنوی و ولایت امام را در سن كودكی با سرگذشت عیسی مسیح و یحیی بن زكریا همانند دانسته اند و در توصیف امام گفته اند: چهره اش گندم گون، ابروانش پیوسته، چشمانش سیاه و جذاب، شانه اش وسیع، دندان - هایش گشاده، بینیش كشیده و زیبا، گونه هایش كم گوشت و اندكی متمایل به زردی، كه از بیداری شب عارض شده، بر گونه ی راستش خالی مشكین، عضلاتش محكم، هیئتش خوش منظر و رباینده، و در میان شانه اش اثری است چون اثر نبوت، و او شبیه ترین مردمان است به حضرت محمد ص.
ص: 14

[طاهره رشیدی* خادمه اباصالح المهدی(ع)*]

نماز بر پیكر پیشوا

چنانكه یاد كردیم، از جاهایی كه امام خود را نمود در مراسم فوت پدر گرامیش بود. و این تجلی همایون كه كودكی خردسال بزرگانه گام پیش نهاد، و بر خلق امامت كرد، و بر پیكر پیشوای فقید نماز خواند، خود سبب گشت تا اخبار داخله ی حضرت امام حسن عسكری بزودی پهن شود و به گوش مراقبان رسد. از این رو، بدون فاصله، از سوی المعتمد عباسی، دستور هجوم و تفتیش و جلب و احیانا قتل مهدی صادر شد. و اینجا بود كه ضمن مقارناتی علل ناپدیدی امام فراهم آمد، و دوازدهمین پیشوای شیعه، به فرمان الهی، از نظرها پنهان گشت...

غیبت كوتاه
نخست تا 69 سال، امام از دیدگان عموم پنهان بود، اما كسانی (1) با وی در تماس بودند، كارهای مردم را می گذراندند،
ص: 15

---

1- 2. این كسان چهار تنند و از علما و زهاد و بزرگان شیعه محسوبند و به نواب اربعه معروف، بدین قرار: 1. عثمان بن سعید اسدی عمروی (در گذشته حدود 257 ه. ق) مدفون در بغداد. 2. محمد بن عثمان بن سعید، پسر عثمان بن سعید مذكور (در گذشته 304 یا 305 ه. ق) مدفون در بغداد.
و گاهی گروهی به وسیله ی آنان به دیدار امام بار می یافتند. بعدها دوره ی غیبت طولانی آغاز گردید كه تا كنون نیز ادامه یافته است.


غیبت طولانی
و در این مدت طولانی است كه بزرگترین مرحله ی اختبار و امتحان در دار طبیعت و آزمایش ایمان خلق وجود دارد، تا معلوم شود در خلال این روزگاران كه هر بامداد خورشید از كرانه ی افق شرقی سر بر می آورد، و بر سراسر صحنه های زندگی مردمان می تابد، اهل قرون و اعصار، در هر نقطه یی از جهان چگونه عمر خویش را سپری می كنند و از هستی و نیروهای خویش چه نتیجه ای می گیرند، و هر فرد یا گروه، در برابر احساس وظیفه، چه می كند، نویسندگان،
ص: 16
دانشمندان، مصلحین، دعات، روحانیان، مربیان نوباوگان، زمامداران، جنگاوران و سایر توده های انسانی كه در این پهنه ی بیكران قرار می گیرند، چگونه برنامه ی زیست خود را تنظیم می كنند و علت به وجود آمدن چه اعمال و حوادثی می شوند. خداوند برای امتحان، این فرصت را به آنان داد و كاملا به اختیار خویشتنشان گذارد و ایام را همچنان میان آنان برگزار كرد و می كند (تلك الایام نداولها بین الناس). از طرفی نیز، دوری آن پیشوای دلسوز و مربی محبوب، هجرانی سوزان و فراقی غمبار بود كه انسانهای كامل، و بشر دوستان معتقد، و مردم با ایمان را بسی سوخت و گداخت، و داستان این مشتاقی و مهجوری پایاب شكیبایی از دستشان ربود، و اشكشان را بر این چمن و گل كه بی رخ ساقی رنگی نداشت پاشید. اكنون مردم ما، معتقدند كه مهدی ع در نهان
ص: 17
جهان زندگی می كند، تا روزی، هنگام حصول اقتضای تام، پا در میان اجتماعات نهد، و پرچم عدالت و توحید را برفراز بلندترین آبادیهای گیتی به اهتزاز در آورد.
ص: 18


اعتقاد و اصول علمی
اشاره
ممكن است مسئله ی طول عمر امام در نظر برخی نیاز به توضیح داشته باشد، پس باید دید از نظر قوانین زیست شناسی و نوامیس طبیعی، طول عمر انسان چگونه است؟ و آیا برهانی علمی و قانونی آزمایشی وجود دارد كه به اثبات محال بودن طول عمر منتهی شود یا نه؟ در اینجا باید پیرامون تحقیقات زیست شناسی و چگونگی نوامیس طبیعت و واقعیات تاریخ كمی بررسی كرد.
زیست شناسی
زیست شناسان می گویند، عمر بشر اندازه و حد ثابتی ندارد و در طبیعت همه گونه عمر بوده است و ممكن
ص: 19
است باشد. وایزمن عالم آلمانی می گوید: مرگ لازمه ی قوانین طبیعی نیست و در عالم طبیعت از عمر ابد گرفته تا عمر یك لحظه ای همه نوعش هست. آنچه طبیعی و فطری است عمر جاودانی و ابدی است. بنابر این افسانه ی عمر نهصد و شصت و نه ساله متوشلح (متوشالح) (1)نه مردود عقل است و نه مردود علم. در همین دوره خود ما میزان طول عمر بالا رفته است و دلیلی ندارد كه ازین بالاتر هم نرود و یك روز نیاید كه بشر به عمر نهصد ساله برسد (2) ... پس به نظر متخصصین، طول عمر انسان به هر اندازه هم باشد بر خلاف اصول علمی نیست، بلكه علم، آن را تایید می كند، بطوری كه اخیار در صدد بر آمده اند تا حد و مرز را از زندگی انسان بردارند، و با پیدا كردن راه سالم نگاهداشتن سلولهای بدن، بر طول عمر انسان سالهایی مدید بیفزایند. عده یی پا فراتر نهاده اند و در راه
ص: 20

---

1- 3. شیخ ابوالقاسم حسین بن روح نوبختی (در گذشته 326 ه. ق) مدفون در بغداد.
2- 4. ابوالحسن علی بن محمد سمری (در گذشته 329 ه. ق) مدفون در بغداد، نزدیك آرامگاه محمد بن یعقوب كلینی. محمد بن یعقوب كلینی، معروف به ثقه الاسلام كلینی، مولف كتاب كافی (چاپ اخیر آن در 8 جلد) نیز به سال 329 ه. ق. در گذشته است. بنابر این، وی معاصر نواب اربعه بوده و در كنار آنان می زیسته است و چه بسا در تالیف كافی به واسطه آنان، از سوی امام راهنمایی می شده است. 3. methuselah. 4. به نقل برناردشا در كتاب kca ot methuselahی. رجوع شود، به پانزده گفتار نگارش استاد مجتبی مینوی.
تحصیل عمر جاودانی برای بشر (با پیدا كردن هورمانهای (1) مخصوص و استعمال آنها در انسان) به كوشش افتاده اند، و حتی می توانند تا حدودی جوانی را به پیران فرتوت بازگردانند.
نوامیس طبیعت
عوامل و نوامیس طبیعت نیز، بطلان طول عمر زیاد را به ثبوت نمی رسانند. اصولا حكمهایی كه راجع به قوانین طبیعت داده می شود، اغلب منشا آنها استقرائهای ناقصی است كه محدود است به حدود دید و درك اشخاص. علمای منطق می گویند، استقرای ناقص نمی تواند دلیل حكم كلی گردد، یعنی مثلا اگر ما در محیط زندگی خود درختانی را كه دیده ییم، تلقیح و بارور شدن آنها در اثر عوامل خارجی (از قبیل دخالت اشخاص) نبوده است، به صرف این، نمی توانیم بگوییم همه ی درختان اینسان است، چه ما
ص: 21

---

1- 5. Hormone.
یك یك درختان همه ی جهان را ندیده ییم، و ممكن است در آنچه ماندیده ییم درختانی باشد كه عمل تلقیح در آنها نیاز به پرورشكاران داشته باشد. پس درباره ی امری نمی توان حكم كلی كرد مگر هنگامی كه همه ی موارد آن بدقت رسیدگی شده باشد.
ص: 22
قوانین طبیعی
اشاره
در طبیعت قوانین دو نوع است:1 - قوانین عام و ظاهر2 - قوانین خاص و مخفیقسمت اول: قوانینی است كه در همه یا بیشتر افراد دسته یا صنفی كه قانون در آن یافت می شود، جاری است، و با مطالعه و آزمایش مختصری استنباط می شود. قسمت دوم: قوانینی است كه در بعضی افراد، در بعضی شرایط یافت می شود. و اگر بخواهیم نسبت به دسته یا صنفی از موجودات، در مورد این گونه قوانین، حكمی كلی به دست آوریم، باید در تمام حالات و شرایط تمام آن دسته یا صنف در زمانها و موقعیتهای مختلف دقت كرده معدل گیری كنیم،
ص: 23
و سپس با قاطعیت كامل حكم دهیم. برای این گفته، مثالهای بسیاری می توان دید، در انواع علوم طبیعی، روان شناسی، ستاره شناسی و... و در اختلافات گوناگونی كه حتی در افراد انسان - كه از یك جنسند - از نظر قوه ی بینایی، حافظه، جای قلب، ریه، كبد، طحال و جز آن دیده می شود، كه همه ثابت می كنند كه ممكن است در طبیعت بر خلاف آنچه ما دیده ییم حقایقی به وقوع برسد. پس به همین اندازه كه در محیطهای متعارف خود می بینیم مدت عمر دارای حدود نسبتا معینی است كه از آن تجاوز نمی كند (البته در بیشتر افراد نه همه، آن هم با این همه آسیبهای روحی و جسمی، و بی مبالاتی اشخاص در بهداشت خود از آغاز سن، و بلكه مراعات نكردن دستورات بهداشتی نسبت به جنین و در دوران شیر خوارگی و طفولیت) نمی توان عمر از این مقدار بیشتر را خلاف نوامیس طبیعت پهناور و شگفت انگیز تصور كرد.
ص: 24
واقعیات تاریخ
3 - واقعیات تاریخ و سرگذشت معمرین (1) نیز دلیل دیگری است برای امكان این موضوع. فلاسفه می گویند: بهترین دلیل برای امكان چیزی، واقع شدن آن چیز است. و واضح است كه قضایا و اخباری كه تاریخ نقل می كند تا حدی سبب یقین و باور می گردد. مثلا ما به استناد تاریخ، باور می كنیم كه در سرزمین میهن عزیز ما سالیانی پیش، خاندانی به نام ساسانی، یا هخامنشی، وجود داشته است. نیز اطمینان داریم كه شخصیتهایی به نام كوروش و بزرگمهر و انوشیروان داشته ییم، در صورتی كه ما آنان را ندیده ییم و آشنایی ما با آنان فقط از راه تاریخ است. درباره ی كسانی كه عمرشان بسی به درازا كشیده است نیز در كتابهای تاریخ و زندگینامه ها و سیره نامه ها صفحاتی
ص: 25

---

1- 6. در اصطلاح تاریخ و سیره به كسی معمر (بر وزن مكرر) می گویند كه سالیانی دراز بیش از دیگران زندگی كرده باشد.
فراوان نوشته اند (1)و حتی كتبی ویژه ی احوال آنان نیز تدوین كرده اند. (2) با این حساب می توانیم بپذیریم كه افرادی بوده اند كه سالهایی فراوان عمر كرده اند، و بهارها و پاییزهایی بسیار دیده اند.
در همین روزگار
از تاریخ بگذریم، در حال حاضر و در همین روزگار نیز، در روزنامه ها و مجلات داخلی و خارجی فراوان دیده شده است كه شرح زندگی اشخاص كهنسال كه در همین نزدیكی زنده بوده اند یا اكنون زنده اند درج گشته است. پس با توجه به گفتار فوق، روشن می شود كه طول عمر،
ص: 26

---

1- 7. رجوع شود به كتاب المعمرون و الوصایا - تالیف ابوحاتم سهل بن محمد بن عثمان سجستانی، تحقیق عبدالمنعم عامر، چاپ قاهره. تاریخ - تالیف محمد بن سائب كلبی اكمال الدین - تالیف شیخ صدوق. بحارالانوار، ج 13 كفایه الموحدین، ج 2 البرهان علی وود صاحب الزمان - تالیف علامه سید محسن عاملی و...
2- 8. رجوع شود به كتاب المعمرون و الوصایا - تالیف ابوحاتم سهل بن محمد بن عثمان سجستانی، تحقیق عبدالمنعم عامر، چاپ قاهره. تاریخ - تالیف محمد بن سائب كلبی اكمال الدین - تالیف شیخ صدوق. بحارالانوار، ج 13 كفایه الموحدین، ج 2 البرهان علی وود صاحب الزمان - تالیف علامه سید محسن عاملی و...
با قطع نظر از تجویز علمی، در خارج نیز واقع شده است و دارای شواهد بسیار است. بنابر این، با چشم پوشی از جنبه ی الهی و قدرت ماورای محسوس، از نظر ظاهر نیز این ادعا را كه فردی از انسانها از دیر زمانی باقی است و روزی به حكم جبر تاریخ قیام می كند و در اعماق اجتماعات فرو می رود و اساس فضیلت روحی را استوار می سازد، نمی توان مردود دانست، نه به - دلیل عقل، و نه با قیاس بر واقعیات تاریخ، و نه با قوانین زیست و حیات. و بی انصافی و پشت گردن به تجویزات علمی و تجربه ی تاریخی است اگر چنین فكری به استهزا گرفته شود.