شب ادراری ، دلایل و راه های درمان
همچنان که کودک رشد می کند ، به تدریج با کامل شدن سیستم عصبی و عضلانی ، توانایی های مختلفی پیدا کرده تا سرانجام به موجودی مستقل تبدیل می شود .
هر یک از مهارتهایی که کودک کسب می کند نیازمند میزان مشخصی از رشد و وجود آمادگی ای لازم است.
کنترل عمل دفع ( ادرار و مدفوع ) نیز نیاز به رشد کافی سیستم عصبی – عضلانی مربوط به نواحی تناسلی دارد و پیش از آنکه کودک به این رشد برسد ، نمی توان انتظار داشت که این کنترل در وی ایجاد شود.
لازم به ذکر است ک همه توانایی های کودک موازی با یکدیگر رشد نمی کنند ، برای مثال یک کودک ممکن است زود به راه افتد ولی دیرتر صحبت کند و یا بالعکس . بنابراین کودکی که زود به راه افتاده و یا در سنین پایین زبان مادری خود را می آموزد ، لزوماً نبایستی در کنترل ادرار و مدفوع خود نیز توانا شود ، زیرا این توانایی ها اموری نسبتاً مجزا از یکدیگرند . شاید لازم باشد این نکته ذکر شود که تا قبل از سن ۵ سالگی در مورد کودک ، تشخیص شب ادراری داده نمی شود . به عبارت دیگر از دست دادن کنترل ادرار تا قبل از این سن امری طبیعی تلقی می شود .
از طرفی هنگامی این تشخیص بکار می رود که کودک حداقل دو بار در ماه در کودکان ۶-۵ ساله و یکبار در ماه در کودکان بزرگتر دچار این مشکل باشد .
پس اگر کمتر از این میزان شب ادراری رخ دهد باز هم امری بیمار گونه محسوب نمی شود .
دلایل شب ادراری
شب ادراری به دلایل مختلف ممکن است رخ دهد :
دلایل جسمی :
۱) بیماری قند
۲) بیماریهای عفونی کلیه و مجاری ادرار
۳) کوچک بودن حجم مثانه
۴) عوامل ارثی
که درصد کمی از موارد شب ادراری مربوط به دلایل ذکر شدهٴ بالا است ، ولی ابتدا باید از وجود یا عدم وجود این موارد مطمئن شد.
دلایل روانی – خانوادگی :
۱) محیط خانوادگی متشنج
۲) وجود محیطی نا امن و نا مطمئن
۳) بد رفتاری با کودک
۴) ترس های واقعی یا خیالی کودک
۵) ترس توالت
۶) راهی است از انتقام گیری از والدین
۷) نوعی اعتراض به وضع موجود .
اکثر موارد شب ادراری به دلایل روانی و خانوادگی است . موارد ۶و۷ ناخودآگاه بوده و کودک به طور ارادی دست به این کار نمی زند .
روش های برخورد با شب ادراری
۱) سن کودک را در نظر بگیرید .
۲) چنانجه سابقه شب ادراری در والدین یا وابستگان نزدیک وی وجود داشته است این مشکل می تواند زمینه های ارثی داشته باشد .
۳) با پزشک اطفال و نیز متخصص کلیه و مجاری ادرار مشورت شود .
۴) با تشخیص پزشک ، آزمایش مربوط به بیماری قند صورت گیرد.
۵) در صورت عدم وجود موارد جسمی نکات زیر در نظر گرفته شود .
۶) چنانچه مشاجرات و درگیری میان والدین وجود دارد، نخست باید راه حل مناسبی برای این مشاجرات یافت و یا حداقل سعی شود در حضور کودک بحث و درگیری رخ ندهد .
۷) چنانچه روش های تربیتی والدین با یکدیگر متفاوت است باید به دور از چشم کودک به توافق هایی نایل آمده و شیوه های خود را به یکدیگر نزدیک نمایند . برای این منظور می توان از مشاورین و روانشناسان نیز کمک گرفت .
۸) روش های تنبیهی و خشن نسبت به کودک باید متوقف شود .
۹) هیچوقت کودک را به دلیل از دست دادن کنترل ادرار خود ملامت و سرزنش نکنید ، زیرا کودک خود نیز از این بابت ناراحت و شرمنده است .
۱۰)سه ساعت قبل از زمان خواب به کودک مایعات ندهید .
۱۱)قبل از خواب ، حتماً کودک را به دستشویی ببرید .
۱۲)جدولی تهیه کنید شامل سه ستون ، روز ، خشک (+) ، خیس (-) و آنرا در جایی که در معرض دید کودک است قرار دهید.
۱۳)با کودک قرار بگذارید که هر روز صبح با توجه به وضعیت او ، در ستون (+ یا -) ستاره ای با رنگهای مختلف نصب شود و چنانچه در پایان هفته حداقل چها ستاره (+) داشته باشد پاداشی دریافت کند . این پاداش لزوماً مادی نیست و می تواند رفتن به جایی باشد که گودک دوست دارد .
۱۴)ساعت زنگ داری تهیه کنید و شبها بالای سر کودک قرار دهید و از زمان خواب کودک هر ۲ ساعت آنرا تنظیم کنید تا زنگ بزند . بعد از زنگ زدن ساعت ، کودک را به دستشویی هدایت کنید . این کار کمی برای والدین دشوار است اما معمولاً نتایج بسیار خوبی را به همراه دارد.
۱۵)در هفته دوم با توجه به تعداد دفعات عدم کنترل و زمان از دست دادن کنترل ادرار ، یعنی اینکه بیشتر مواقع صبح اتفاق می افتد یا سر شب ، می توان یکی دو نوبت از نوبت های بیدار شدن را حذف کرد . در هفته دوم کودک باید حداقل ۵ ستاره (+) کسب کند تا به پاداش برسد
.
۱۶)در هفته سوم با توجه به وضعیت کودک می توان ساعت بیداری را کاهش داد در این هفته کودک باید حداقل ۶ ستاره (+) کسب نماید تا به پاداش برسد .
۱۷)در هفته چهارم کودک باید همه روزهای هفته را (+) بگیرد تا به پاداش برسد .
۱۸)در این مقطع کودک باید ۲ هفته بدون علامت (-) باشد تا پاداش دریافت کند .
راهی دیگر :
- یک راه دیگر در مورد افزایش قدرت کنترل ادرار کودک بخصوص در مواردی که حجم مثانه کوچک باشد ، تمرینی است که در روز صورت می گیرد .
روزی یکبار ، در یک مقطع زمانی کوتاه ، به کودک مایعات فراوان بخورانید و به صورت بازی از کودک بخواهید هر موقع احساس نیاز به دستشویی پیدا کرد اعلام کند ولی ۳۰ ثانیه صبر کرده و بعد به دستشویی برود . دفعات بعد زمان صبر کردن را به تدریج افزایش دهید .
بدین وسیله حجم مثانه کمی بزرگتر شده و ضمناً کنترل کودک بر عضلات مربوطه افزایش می یابد.
راهی دیگر:
- چنانچه کودک از محیط توالت می ترسد ، باید دلایل ترس کودک را بررسی و آنها را آنطور که برای کودک قابل فهم باشد برطرف نمود .
- ضمناً می توان محیط دستشویی را با استفاده از وسایل خاصی برای کودک دلپذیر نمود .
نکته مهم :
- همه راه های ذکر شده هنگامی مهمترین اثر را خواهد داشت که رابطه والدین و کودک ، رابطه ای مناسب ، صمیمانه ، بدون تحکم و تنبیه باشد . شناخت روحیات و حساسیت های کودک و توجه به موارد ذکر شده و همچنین داشتن محیطی شاد ، کم تنش و توأم با احساس آرامش اهمیت فراوان دارد.
- در صورتی که علیرغم همه تلاشها ، موفقیت در این زمینه حاصل نشد ، با یک روانشناس بالینی یا روانپزشک مشورت نمایید .
نویسنده:
اصغر عدل ، روانشناس بالینی – عضو هیئت علمی دانشگاه
شروع مدرسه ها با کودکی که نمی خواهد به مدرسه برود
.
نقل قول
پاسخ : شروع مدرسه ها با کودکی که نمی خواهد به مدرسه برود
