فضیلت و خواص سوره حمد

[نرگس منتظر]

فضیلت و خواص سوره حمد






بِسمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ

دوستان عزیز در جریان باشید که بنا داریم هر روز در مورد فضایل یکی از سور شریفه قرآن به ترتیب سوره ها با شما عزیزان صحبت کنیم. و در آغاز امر این نکته ضروری می نماید که به شما عزیزان تذکراتی در این باب داده شود ، شاید گاهی به روایاتی بر خورد کنید که پاداش های باور نکردنی و اغراق آمیزی در ازای قرائت سور و یا آیات خاصی برشمرده اند بطوری که این سؤال را در ذهن شما ایجاد کند که آیا واقعا با خواندن فلان سوره همه گناهان کسی آمرزیده میشود یا تکرار ذکری خاص معادل جهاد که آن همه زحمت دارد و باید از جان گذشت است؟
در مورد این قبیل روایات عالمان و محدثان اصطلاح خاصی دارند به نام "احادیث من بلغ " امام صادق علیه السلام در این مورد میفرماید: کسی که از پیامبر خبر عمل ثوابی به او برسد و آن کار را انجام دهد، آن ثواب برای او خواهد بود، اگرچه رسول خدا آن را نگفته باشد.1

ظاهر این روایات، از فضل خداوند نسبت به بندگانش خبر می‌دهد که بدون

درنظر گرفتن حکم واقعی عمل، هر عملی را که مؤمن به اعتماد فضل او انجام دهد، بی‌ثواب نخواهد گذارد. این بیان تردید بندگان را در اعتبار و صحت خبری که به آنها رسیده است، برطرف می‌کند و ایشان را به فضل الهی امیدوار می‌کند. با این حال، بندۀ خدا با قلبی مطمئن به فضل و رحمت خداوند، می‌تواند عمل را به جا آورد.

آهنگ این سوره
این سوره اساسا با سوره هاى دیگر قرآن از نظر لحن و آهنگ فرق روشنى دارد به خاطر اینکه سوره هاى دیگر همه بعنوان سخن خدا است ، اما این سوره از زبان بندگان است ، و به تعبیر دیگر در این سوره خداوند طرز مناجات و سخن گفتن با او را به بندگانش آموخته است .
آغاز این سوره با حمد و ستایش پروردگار شروع مى شود .و با ابراز ایمان به مبدأ و معاد (خداشناسى و ایمان به رستاخیز) ادامه مى یابد، و با تقاضاها و نیازهاى بندگان پایان مى گیرد.
انسان آگاه و بیدار دل ، هنگامى که این سوره را مى خواند، احساس مى کند که بر بال و پر فرشتگان قرار گرفته و به آسمان صعود مى کند و در عالم روحانیت و معنویت لحظه به لحظه به خدا نزدیکتر مى شود .
این نکته بسیار جالب است که اسلام بر خلاف بسیارى از مذاهب ساختگى یا تحریف شده که میان "خدا" و "خلق" واسطه ها قائل مى شوند به مردم دستور مى دهد که بدون هیچ واسطه با خدایشان ارتباط برقرار کنند!.
این سوره تبلورى است از همین ارتباط نزدیک و بى واسطه خدا با انسان ، و مخلوق با خالق ، در اینجا تنها او را مى بیند، با او سخن مى گوید، پیام او را با گوش جان مى شنود، حتى هیچ پیامبر مرسل و فرشته مقربى در این میان واسطه نیست و عجب اینکه این پیوند و ارتباط مستقیم خلق با خالق آغازگر قرآن مجید است .

[نرگس منتظر]

سوره حمد، اساس قرآن است

در حدیثى از پیامبر اکرم (صلى اللّه علیه و آله و سلم ) مى خوانیم که "الحمد ام القرآن" و این به هنگامى بود که جابر بن عبدالله انصارى خدمت پیامبر (صلى اللّه علیه و آله و سلم ) رسید، پیامبر (صلى اللّه علیه و آله و سلم ) به او فرمود:
آیا بالا اعلمک افضل سورة انزلها الله فى کتابه ؟ قال فقال له جابر بلى بابى انت و امى یا رسول الله ! علمنیها، فعلمه الحمد، ام الکتاب ؛ رترین سوره اى را که خدا در کتابش نازل کرده به تو تعلیم کنم ، جابر عرض کرد آرى پدر و مادرم به فدایت باد، به من تعلیم کن ، پیامبر (صلى اللّه علیه و آله و سلم ) سوره حمد که ام الکتاب است به او آموخت سپس اضافه فرمود این سوره شفاى هر دردى است مگر مرگ.
و نیز از پیامبر (صلى اللّه علیه و آله و سلم ) نقل شده که فرمود: "و الذى نفسى بیده ما انزل الله فى التوراة ، و لا فى الزبور، و لا فى القرآن مثلها هى ام الکتاب ؛ قسم به کسى که جان من به دست او است خداوند نه در تورات و نه در انجیل و نه در زبور، و نه حتى در قرآن ، مثل این سوره را نازل نکرده است ، و این ام الکتاب است .
دلیل این سخن با تأمل در محتواى این سوره روشن مى شود، چرا که این سوره در حقیقت فهرستى است از مجموع محتواى قرآن ، بخشى از آن توحید و شناخت صفات خدا است ، بخشى در زمینه معاد و رستاخیز سخن مى گوید و بخشى از هدایت و ضلالت که خط فاصل مؤ منان و کافران است سخن مى گوید، و نیز در آن اشاره اى است به حاکمیت مطلق پروردگار و مقام ربوبیت و نعمت هاى بى پایانش که به دو بخش عمومى و خصوصى (بخش رحمانیت و رحیمیت ) تقسیم مى گردد، و همچنین اشاره به مسأله عبادت و بندگى و اختصاص آن به ذات پاک او شده است .
در حقیقت هم بیانگر توحید ذات است ، هم توحید صفات ، هم توحید افعال ، و هم توحید عبادت .
و به تعبیر دیگر این سوره مراحل سه گانه ایمان : اعتقاد به قلب ، اقرار به زبان ، و عمل به ارکان را در بر دارد، و مى دانیم "ام" به معنى اساس و ریشه است .

سوره حمد افتخار بزرگ پیامبر (صلى اللّه علیه و آله و سلم )

جالب اینکه در آیات قرآن سوره حمد به عنوان یک موهبت بزرگ به پیامبر (صلى اللّه علیه و آله و سلم ) معرفى شد، و در برابر کل قرآن قرار گرفته است ، آنجا که مى فرماید: «وَلَقَدْ آتَیْنَاكَ سَبْعًا مِّنَ الْمَثَانِی وَالْقُرْآنَ الْعَظِیمَ » ؛ ما به تو سوره حمد که هفت آیه است و دو بار نازل شده دادیم همچنین قرآن بزرگ بخشیدیم. 2
قرآن با تمام عظمتش در اینجا در برابر سوره حمد قرار گرفته است ، نزول دوباره آن نیز به خاطر اهمیت فوق العاده آن است .
همین مضمون در حدیثى از امیر مؤ منان على (علیه السلام ) از پیامبر (صلى اللّه علیه و آله و سلم ) نقل شده است که فرمود: ان الله تعالى افرد الامتنان على بفاتحة الکتاب و جعلها بازاء القرآن العظیم و ان فاتحة الکتاب اشرف ما فى کنوز العرش ؛ خداوند بزرگ به خاطر دادن سوره حمد بالخصوص بر من منت نهاده و آنرا در برابر قرآن عظیم قرار داده ، و سوره حمد با ارزشترین ذخائر گنج هاى عرش خدا است !.

تأکید بر تلاوت این سوره

با توجه به بحث هاى فوق که تنها بیان گوشه اى از فضیلت سوره حمد بود روشن که چرا در احادیث اسلامى در منابع شیعه و سنى این همه تأکید بر تلاوت آن شده است ، تلاوت آن به انسان ، روح و ایمان مى بخشد، او را به خدا نزدیک مى کند، صفاى دل و روحانیت مى آفریند، اراده انسان را نیرومند و تلاش او را در راه خدا و خلق افزون مى سازد، و میان او و گناه و انحراف فاصله مى افکند.

فضیلت سوره حمد :

ابی بن کعب روایت میکند از رسول خدا (صلّی الله علیه و آله) که گفت : هر که این سوره را بخواند مثل اینست که تورات و زبور و انجیل را خوانده است و به هر حرفی درجه ای در بهشتش بدهند و گفت این سوره پادزهر هر زهری است و شفای هر درد و آفتی. و از دیگر فضایل این سوره آن باشد که هیچ نمازی بدون قرائت آن درست نیست .
روایات زیادی داریم که در مورد دردهای مختلف به تعداد خاص سوره حمد قرائت شود البته که بهبودی حاصل آید .
رسول اکرم ‌در می‌فرماید: هر مسلمانی سوره حمد را بخواند، پاداش او به اندازه کسی است که دو سوم قرآن را خوانده و گویی به هر فردی از مردان و زنان مؤمن هدیه‌ای فرستاده است‌. در روایت دیگری آمده است‌: "گویا همه قرآن را خوانده است‌." 3
***************************************
فرآوری : محمدی_گروه دین و اندیشه تبیان
پی نوشت ها : 1- وسائل الشیعه، ج1، ص80، باب18 .
2- سوره حجر آیه 87.
3- مجمع البیان‌، شیخ طبرسی‌; ج 1، نشر دار الفکر.

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

فضيلت و خواص سوره مبارکه الفاتحه

به سند معتبر منقول است كه حضرت امام رضا علیه السلام فرمود: (بسم الله الرحمن الرحیم ) نزدیكتر است به اسم اعظم الهى از سیاهى چشم به سفیدى چشم .

امام صادق علیه السلام فرمودند: اسم اعظم خداوند در سوره حمد است . (1)

به سند معتبر از حضرت امام صادق علیه السلام منقول است كه به بعضى از اصحاب خود فرمود: مى خواهى به تو تعلیم كنم اسم اعظم الهى را، بخوان سوره حمد، و سوره قل هو الله احد و آیة الكرسى ، و سوره انا انزلناه فى لیلة القدر را، پس رو به قبله كن و هر حاجتى را دارى از خدا بطلب . (2)

در روایتى منقول است كه ابوذر انه پرسید یا رسول الله انبیاء چند نفرند ؟

فرمود:124 هزار

گفتم مرسل از آن ها چنداند ؟

فرمود 313 نفر

گفتم خدا چند كتاب نازل نمود؟

فرمود 104 كتاب ، بر آدم ده صحف و بر شیث پنجاه صحیفه و او اول كسى بود كه به قلم نوشت و بر ابراهیم ده صحف و تورات و انجیل و زبور و فرقان .

در خبر آمده هر كس فاتحه الكتاب را بخواند گویا تمام كتبى كه از آسمان آمده خوانده و هر كس معناى آن را بداند گویا معناى تمام آن ها را دانسته است . على علیه السلام فرمود: اگر معانى فاتحة الكتاب را مى نوشتم 70 بار شتر مى شد. (3)

به سند معتبر از حضرت صادق علیه السلام منقول است : هر كه را علتى عارض شود در همان وقت هفت مرتبه سوره حمد را بخواند، اگر علتش ‍ برطرف شد اكتفا نماید، و اگر نه هفتاد مرتبه بخواند، و من ضامنم از براى او عافیت را. (4)

و ایضا به سند دیگر منقول است كه : سوره حمد را بر دردى هفتاد مرتبه نمى خوانند مگر آن كه آن درد ساكن مى شود. (5)

و ایضا به سند معتبر از حضرت صادق علیه السلام منقول است كه : اگر سوره حمد را بر میتى هفتاد مرتبه بخوانند و روح به او برگردد عجب نخواهد بود. (6)

و به سند معتبر از حضرت امام محمد باقر علیه السلام منقول است كه : هر كه را سوره حمد عافیت ندهد، او را هیچ چیز عافیت نمى دهد. (7)

و ایضا منقول است كه حضرت صادق علیه السلام به بعضى از اصحاب خود كه شكایت كرد از تب فرمود: بندهاى پیراهنت را بگشا و سر در گریبان كن و اذان و اقامه بگو، و هفت مرتبه سوره حمد را بخوان آن شخص چنان كرد و شفا یافت . (8)

از لب اللباب قطب راوندى از حضرت رسول الله صلى الله علیه وآله روایت نموده كه ملكى بر آن حضرت نازل شد و گفت به درستى كه خداوند تو را به دو سوره بشارت مى دهد كه قبل از توبه پیامبرى اعطا نفرموده :

فاتحة الكتاب و خاتمه هاى سوره بقره ، و از آن حضرت روایت است كه فرمودند:
فضل سوره حمد مانند فضل حاملین عرش مى باشد كسى كه سوره حمد را بخواند ثواب حاملین عرش الهى به او عطا مى شود.

و نیز روایت است كه فرمودند: اگر فاتحة الكتاب در یك كفه میزان قرار گیرد و بقیه قرآن در كفه دیگر، به درستى كه فاتحة الكتاب هفت برابر بر كفه دیگر رجحان دارد. (9)

منابع:
1-ثواب الاعمال ، ص 221.
2-ثواب الاعمال ، ص 221.
3-ختوم واذكار، ج 1، ص 117.
4-بحار، ج 92، ص 234. عین الحیات ، ج 2، ص 233.
5-بحار، ج 92، ص 226. عین الحیات ، ج 2، ص 235.
6-بحار، ج 92، ص 257. عین الحیات ، ج 2، ص 235. كافى ، ج 4، ص 429.
7-عین الحیات ، ج 2، ص 235. اصول كافى ، ج 4، ص 434.
8-عین الحیات ، ج 2، ص 235. بحار، ج 92، ص 235.
9-مستدرك الوسائل ، مفاتیح الحاجات .

[حسنعلی ابراهیمی سعید]