برگ سبزی اززیارت عاشورا

[طهورا*کنیز فاطمه زهرا(س)*]

گروه های دخیل در جنایت عاشورا
اشاره
برای بازگشایی یک کلاف سردرگم باید نخ ها را دنبال کرد و ریشه ها را یافت و با هر نخی متناسب با سر سلسله اش برخوردی متناسب داشت. زیارت عاشورا کلاف سر در گم این حادثه را تحلیل کرده است و با نشان دادن نخ های رنگارنگ و ریز و درشتی که به نوعی در این حادثه موثر بوده اند، این گره کور را باز کرده است.
جالب اینجا است که این سند بزرگ با اینکه از سرنخ ها و سرسلسله ها آغاز کرده، پیروان و پس مانده ها را هم از قلم نیانداخته است. سرنخ هایی که پنجاه سال پیش از حادثه عاشورا شکل گرفته اند و پس مانده هایی که سالها شیوه گذشتگان خود را ادامه دادند و می دهند.
اما گروه های دخیل در این حادثه را می­توان این گونه تقسیم بندی کرد:
الف - بستر سازان:
از سالی که پیامبر خدا صلّی الله علیه و آله به آسمان پرکشید تا روزی که حسینش به دیدار او شتافت، کمتر از پنجاه و یک سال گذشت. بستر این جنایت هولناک در این سالهای پر ماجرا رقم خورده است و بستر سازان، اعتقادات، گرایشات و تعلقات مردم را برای این جنایت هولناک آماده سازی کرده اند. نخستین گروه بستر ساز، همان بنیانگذاران ظلم به اهل بیت هستند که کار خود را از سقیفه بنی ساعده آغاز کردند و تصمیم به خلافتی غاصبانه گرفتند. در زیارت عاشورا می­خوانیم:
فَلَعَنَ اللَّهُ أُمَّهً أَسَّسَتْ أَسَاسَ الظُّلْمِ وَ الْجَوْرِ عَلَیْکُمْ أَهْلَ الْبَیْتِ:
نفرین خدا بر گروهی باد که شالوده ستم بر شما اهل بیت را بنا نهادند.
البته سردمداران بنی امیه هم در بستر سازی این جنایت، کم نگذاشتند.
ص: 50

[طهورا*کنیز فاطمه زهرا(س)*]

ب - حادثه سازان
اشاره
آنان که در آن روزگار، دخیل در این جنایت بودند، تنها به قاتلان و جنگاوران حادثه خلاصه نمی­شوند. بلکه باید توجه داشت که عوامل و گروه های فراوانی در پشت این صحنه جانگداز فعالیت تاثیرگذاری داشته اند. به طوری که می­توان ادعا کرد که اگر برخی از آنان نبودند و اینچنین عمل نمی­کردند، ممکن بود ورق برگردد و تاریخ به گونه دیگری روایت شود. این گروه ها عبارتند از: قاتلان، عاملان جنگ افروزی، تدارکات جبهه جنگ، عوامل پشت جبهه، همراهان و همفکران و نهایتا بیعت کنندگان.
1. قاتلان
جنایت این گروه از روز روشن تر است و از بدیهی ترین مسایل هم واضح تر می­­باشد. در زیارت عاشورا می­خوانیم:
وَ لَعَنَ اللَّهُ أُمَّهً قَتَلَتْکُمْ:
خدا لعنت کند قومی را که شما را به قتل رساندند.
2. عاملان جنگ افروزی
اگرچه دست برخی از جنگ افروزان سپاه دشمن به خون پاکان روزگارشان آغشته نشد اما برچسب دشمنی با اهل بیت و جنگ با آنان بر پیشانی آنها ثبت گردید. مسلما آنان که برای جنگ با پسر پیامبر آمده بودند، از جمله برپا کنندگان آتش فتنه بوده اند. در زیارت عاشورا نفرت خود را نسبت به دشمنان و آتش افروزان این جنگ نابرابر اینچنین ابراز می داریم:
وَ الْبَرَاءَهِ مِنْ أَعْدَائِکُمْ وَ مِنَ النَّاصِبِینَ لَکُمُ الْحَرْبَ وَ الْبَرَاءَهِ مِنْ أَشْیَاعِهِمْ وَ أَتْبَاعِهِم:
ص: 51
وبیزاری می­جویم از دشمنان شما و از برقرار کنندگان جنگ با شما و همچنین بیزاری می­جویم از پیروان آن ها.
3. تدارکات جبهه جنگ
هر جبهه ای بدون عوامل تدارکات فلج خواهد بود و کارایی خود را از دست خواهد داد. به نظر شما آنان که محیط را همه جوره برای این جنگ نکبت بار فراهم کردند و لشکریان را مجهز نمودند، شریک در این جنایت نیستند. در زیارت عاشورا می­خوانیم:
وَ لَعَنَ اللَّهُ أُمَّهً أَسْرَجَتْ وَ أَلْجَمَتْ وَ تَنَقَّبَتْ وَ تَهَیَّأَتْ لِقِتَالِکَ:
نفرین خدا بر مردمی که اسبها را زین کردند و دهانه زدند و آنان را آماده کشتار تو کردند.
4. عوامل پشت جبهه
هیچ جبهه ای بدون پشتیبانی اقتصادی شکل نخواهد گرفت و پیش نخواهد رفت. ثروتمندانی که سپاه کفر را مجهز کردند و مهیای جنگ با عزیز زهرا نمودند، اگر نفرت انگیزتر از دیگر دست اندرکاران این جنایت هولناک نباشند کمتر از آنان هم نیستند. چراکه اگر حمایت مالی و نظامی آنان نبود جبهه ای با این عظمت هم شکل نمی­گرفت. در زیارت عاشورا می­خوانیم:
وَ لَعَنَ اللَّهُ الْمُمَهِّدِینَ لَهُمْ بِالتَّمْکِینِ مِنْ قِتَالِکُمْ:
نفرین خدا بر آنان که ابزار و وسایل و امکانات را برای جنگ با شما آماده ساختند.
ص: 52
5. همراهان و همفکران
سیاهی لشکرها اگرچه در نگاه اول در جبهه جنگ، کار خاصی انجام نمی­دهند ولی حضور آنها در این ماجرا و شنیدن اتمام حجت های اباعبدالله علیه السلام و یاری نکردن ایشان خود دلیل اصلی دشمنی با آن حضرت است و ثانیا باید آنها را در عملیات صورت گرفته دخیل دانست. چرا که حضورشان بر ابهت سپاه می­افزاید و روحیه جلوداران را هم بالا می­برد. به همین جهت است که ما پس از نفرین جنگ افروزان صحنه نبرد، همراهان و سیاهی لشکران را هم نفرین می کنیم:
اللَّهُمَّ الْعَنِ الْعِصَابَهَ الَّتِی جَاهَدَتِ الْحُسَیْنَ وَ شَایَعَتْ ...
خداوندا لعنت کن گروهی را که همراهی کردند و جنگیدند با امام حسین علیه السلام...
6. بیعت کنندگان
رضایت عمومی جامعه نسبت به یک گناه، روند شکل گیری آن را پیش می­اندازد و زودتر به سرانجام خواهد کشاند. بنابراین آنان که به شکل گیری یک جنایت رضایت می­دهند و حتی با سکوت خود صحه بر عملکرد جنایتکاران می­نهند مسلما در گناه جنایت کاران دخیل اند. به همین خاطر است که ما بیعت کنندگان را نیز در کنار همراهان و جنگ افروزان حادثه عاشورا نفرین می کنیم:
وَ شَایَعَتْ وَ بَایَعَتْ و تابعت عَلَی قَتْلِهِ...
و همچنین کسانی که مشایعت کردند و بیعت کردند و پیروی کردند در قتل او...
ص: 53
ج - پیروان ظالمان و ادامه دهندگان مسیر ظلمت
مسلما اگر کسانی نباشند که راه ستمگران را ادامه دهند، آتش ظلم هم خاموش خواهد شد. اما گویا همیشه باید تاریک دلان در صحنه باشند تا مردم قدردان روشن ضمیران شوند. و می­بینیم هنوز هم عده ای هستند که از کار آن افراد راضی هستند و مسیر آن ها را ادامه می­دهند در زیارت عاشورا پس از آنکه به ستمکاران نخستین، نفرین می­رستیم، پیروان آنها را هم ذکر می­کنیم:
اللَّهُمَّ الْعَنْ أَوَّلَ ظَالِمٍ ظَلَمَ حَقَّ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ آخِرَ تَابِعٍ لَهُ عَلَی ذَلِکَ:
خدایا لعنت کن اولین کسی که در حق محمد و آل محمد ظلم کرد و همچنین آخرین نفری که او را در این راه پیروی کند. (1)
ص: 54

---

1- اسرار آل محمد ص 398
فصل هفتم: سه روش خواندن زیارت عاشورا
چگونگی خواندن صد لعن و سلام زیارت عاشورا
اشاره
آیا می توان زیارت عاشورا را در زمانی کوتاه اما به کمال خواند؟ روایاتی از معصومین (ع) نقل شده است که می توان این زیارت را بصورت کوتاه تر و مختصرتری خواند.
زیارت عاشورا را می توان به سه شیوه قرائت کرد:
اول) شیوه مشهور و کامل
بعد از قرائت زیارت، وقتی به عبارت لعن و سلام رسیدیم، هر یک از آن عبارات را به طور کامل 100 بار تکرار کنیم. این شیوه، همان شیوه مشهور و کامل می باشد.
دوم) شیوه خلاصه تر
بعد از زیارت، وقتی به عبارت لعن و سلام رسیدیم، بعد از خواندن عبارت: «اللّهُمَّ الْعَنْ اَوَّلَ ظالِمٍ ظَلَمَ حَقَّ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ آخِرَ تابِعٍ عَلَی ذلِکِ، اللّهُمَّ الْعَنْ الْعِصابَهَ الَّتی جاهَدَتِ الْحُسَیْنَ وَ شایَعَتْ و بایَعَتْ و تابَعَتْ عَلَی قَتْلِهِ، اللّهُمَّ الْعَنْهُمْ جَمیعاً»، 99 بار دیگر می گوییم: «اللّهُمَّ الْعَنْهُمْ جَمیعاً»
و بعد از خواندن عبارت: «السَّلامُ عَلَیْکَ یا اَباعَبْدِاللهِ وَ عَلَی الْاَرْواحِ الَّتِی حَلَّتْ بِفِنائِکَ، عَلَیْکَ مِنّی سَلامُ اللهِ اَبَداً مابَقیتُ وَ بَقِیَ اللَّیْلُ وَالنَّهارُ، وَلاجَعَلَهُ اللهُ آخِرَ الْعَهْدِ مِنیّ لِزِیارَتِکُمْ، السَّلامُ عَلَی اﻟْحُسَیْنِ وَ عَلَی عَلِیِّ بْنِ اﻟْحُسَیْنِ وَ عَلَی اَوْلادِ اﻟْحُسَیْنِ وَ عَلَی اَصْحابِ الْحُسَیْنِ»، 99 بار دیگر می گوییم: «السَّلامُ عَلَی اﻟْحُسَیْنِ وَ عَلَی عَلِیِّ بْنِ اﻟْحُسَیْنِ وَ عَلَی اَوْلادِ اﻟْحُسَیْنِ وَ عَلَی اَصْحابِ الْحُسَیْنِ»
سوم) سریعترین شیوه قرائت - گفتن «تِسْعاً وَ تِسْعینَ مَرَّهً» بعد از لعن و سلام
بعد از قرائت زیارت، وقتی به عبارت لعن و سلام رسیدیم، چنین می گوییم:
ص: 55
«اللّهُمَّ الْعَنْ اَوَّلَ ظالِمٍ ظَلَمَ حَقَّ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ آخِرَ تابِعٍ عَلَی ذلِکِ، اللّهُمَّ الْعَنْ الْعِصابَهَ الَّتی جاهَدَتِ الْحُسَیْنَ وَ شایَعَتْ و بایَعَتْ و تابَعَتْ عَلَی قَتْلِهِ، اللّهُمَّ الْعَنْهُمْ جَمیعاً؛ اللّهُمَّ الْعَنْهُمْ جَمیعاً تِسْعاً وَ تِسْعینَ مَرَّهً»
«السَّلامُ عَلَیْکَ یا اَباعَبْدِاللهِ وَ عَلَی الْاَرْواحِ الَّتِی حَلَّتْ بِفِنائِکَ، عَلَیْکَ مِنّی سَلامُ اللهِ اَبَداً مابَقیتُ وَ بَقِیَ اللَّیْلُ وَالنَّهارُ، وَلاجَعَلَهُ اللهُ آخِرَ الْعَهْدِ مِنیّ لِزِیارَتِکُمْ، السَّلامُ عَلَی اﻟْحُسَیْنِ وَ عَلَی عَلِیِّ بْنِ اﻟْحُسَیْنِ وَ عَلَی اَوْلادِ اﻟْحُسَیْنِ وَ عَلَی اَصْحابِ الْحُسَیْنِ؛ السَّلامُ عَلَی اﻟْحُسَیْنِ وَ عَلَی عَلِیِّ بْنِ اﻟْحُسَیْنِ وَ عَلَی اَوْلادِ اﻟْحُسَیْنِ وَ عَلَی اَصْحابِ الْحُسَیْنِ تِسْعاً وَ تِسْعینَ مَرَّهً»
اما این سه نوع قرائت از کجا آمده است؟
آیت الله سیّد علی موحّد ابطحی در پاورقی کتاب «شفاء الصّدور فی شرح زیارت العاشور» نوشته اند آیت الله حاج میرزا ابوالفضل طهرانی (متوفی 1316) روایت شریف زیر را در شیوه خواندن زیارت عاشورا نقل می نمایند:
عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْهادی علیهِ السِّلامُ اَنَّهُ قالَ:
مَنْ قَرَءَ لَعْنَ زِیارَهِ الْعاشُوراء الْمَشهُورَهِ مَرَّهً واحِدَهً ثُمَّ قالَ:
«اللّهُمَّ الْعَنْهُمْ جَمیعاً تِسْعاً وَ تِسْعینَ مَرَّهً» کان کَمَنْ قَرَئَهُ مِأهَ مَرَّهً؛
وَ مَنْ قَرَءَ سَلامَها مَرَّهً واحِدَهً ثُمَّ قالَ: «السَّلامُ عَلَی الْحُسَیْنِ، وَ عَلَی عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ، وَ عَلَی اَوْلادِ الْحُسَیْنِ، و عَلَی اَصْحابِ الْحُسَیْنِ تِسْعاً وَ تِسْعینَ مَرَّهً» کانَ کَمَنْ قَرَئَهُ مُأهً تامَّهً مِنْ اَوَّلِهِما اِلَی آخِرِهِما. (1)
سپس آیه الله موحّد ابطحی در توضیح روایت چنین می فرمایند:
ص: 56

---

1- اصول کافی ج 1 ص 65 کتاب فضل العلم- باب اختلاف الحدیث
وَ قَدْ ذُکِرَ لِهذِهِ الرِّوایَهِ اِحْتِمالانِ:
1 - اَنْ یَکوُنَ «تِسْعاً وَ تِسْعینَ مَرَّهً» بَیاناً لِعَدَد.
2 - اَنْ یَکوُنَ تَتِمَّهً لِلَّعْنِ وَ السَّلامِ، وَ عَلَیْهِ یُقْرَءُ هکَذا: «اللّهُمَّ العَنْهُمْ جَمیعاً تِسْعاً وَ تِسعینَ مَرَّهً» وَ فِی الَّسلامِ یَقوُلُ: «السَّلامُ عَلَی الْحُسَیْنِ وَ عَلَی عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ وَ عَلَی اَوْلادِ الْحُسَیْنِ وَ عَلَی اَصْحابِ الْحُسَیْنِ تِسْعاً وَ تِسْعینَ مَرَّهً» وَ یَکُونُ نَظیرَ التَّهلیلاتِ الْوارِدَهِ فی اَیّامِ ذِی الحَجَّهِ: «لا اِلهَ اِلاّ الله عَدَدَ اللّیالی وَ الدُّهُور»، وَ اللهُ الْعالِمُ. (1)
برگرفته کتاب «اعمال و آداب محرم و صفر»
ص: 57

---

1- اختیار معرفه الرجال ج 1 ص 361
فصل هشتم: بررسی تفاوت ها در متن زیارت عاشورا و آداب خواندن این زیارت
اشاره
معصومین (ع) به هرکس به اندازه ظرفیت و در حد خودش جواب می دادند. مثال های زیادی ازاین گونه مسائل در روایات موجود است:
«زراره بن اعین» که از اصحاب خاص امام باقر و امام صادق (ع)، جزو بزرگان شیعه است. زراره مسلما یکی از بزرگ ترین راویان شیعه است و در فضائل او، روایات متعددی از امام باقر و امام صادق (ع) داریم.
سه پاسخ متفاوت برای یک سؤال
زراره نقل می کند که نزد امام باقر (ع) نشسته بودم و سؤالی از حضرت پرسیدم حضرت جوابی به من دادند. درحالی که من آنجا نشسته بودم یکی از شیعیان عراق بر امام باقر (ع) وارد شد و از حضرت همان سؤال را کرد. حضرت برخلاف جوابی که به من دادند به او دادند، سپس نفر سومی که او نیز از شیعیان بود داخل شد و همان سؤال را پرسید و حضرت به گونه ی سومی جواب دادند. زراره می گوید سؤال کردم یابن رسول الله -فدای شما شوم- به یک سوال سه جواب دادید! حضرت فرمودند زراه، چنین جوابهایی که به شما دادیم حفظاً لَنا وَلَکُم (یَا زُرَارَهُ إِنَّ هَذَا خَیْرٌ لَنَا وأَبْقَی لَنَا ولَکُمْ) این برای حفظ ما و شماست. (1)
لعن زراره در مجلس عمومی!
در رجال کشی (2) نقل شده است که امام صادق (ع) در مجلسی عمومی نشسته بودند. شخصی سوالی کرد، حضرت فرمودند این حرف را چه کسی به تو زده است؟ او گفت«زراره». امام علیه السلام می فرمایند خدا لعنتش کند که حرف هایی
ص: 58

---

1- اختیار معرفه الرجال ج 1 ص 349 - 350
2- اختیار معرفه الرجال ج 1 ص 349 – 350
را به ما نسبت می دهد. ولی بعد، امام دو پسر زراره را صدا می زنند و به آن ها می گویند به پدرتان سلام برسانید و در مورد حرفهای من، به پدرتان بگویید به خدا قسم جعفر بن محمد این حرف ها را برای حفظ او و آل اعین می زند. (1)
وفات زراره بدون شناخت وصی امام صادق(ع)
در مورد وفات زراره بن اعین نیز نقل شده است که او بعد از شهادت امام صادق علیه السلام امام بعد خود را نمی شناخت. زراره به پسرهایش می گوید بروید مدینه ببینید امام بعد از امام صادق کیست؟ فرزندان زراره دیر به خانه می رسند، به همین دلیل زراره لحظه مرگ قرآن را برمی دارد می گوید: خدایا تو شاهد باش این قرآن کتاب راستین تو است و من معتقد به این قرآن و ولی تو (هرکسی که باشد) هستم و از دنیا می رود.
شدت تقیه در زمان امام کاظم (ع)
او امام کاظم را درک نمی کند، (2) و فرزندانش که به مدینه رفته بودند به سبب آن که امام کاظم (ع) از دست منصور دوانقی در تقیه بوده اند، یک هفته سرگردان بودند تا آنکه امام با شرایطی آن ها را درجایی مخفی دعوت می کنند و تلویحا به آن ها می گویند که بروید چون پدرتان از دنیا رفته است. این مسئله نشانگر شدت تقیه در آن زمان بوده است.
موضوع تقیه در زمان های مختلف، درجات متفاوت داشته است. اوج زمان تقیه را می توان در دوره ی امام کاظم علیه السلام دانست که شاهد سخت ترین اذیت ها نسبت به شیعیان از طبقه ی حاکم هستیم
همه شیعیان از زیارت عاشورا خبر نداشتند
بنابراین اوضاع این گونه نبوده که وقتی حضرت روایتی را می گفتند، بین همه ی شیعیان پخش شود. لذا در مورد زیارت عاشورا هم که از مسلمات شیعه است، این گونه نبوده که بین همه متداول باشد و همه ی شیعیان در زمان امامان از آن خبر داشته باشند. بلکه به صورت مخفیانه در بین برخی از شیعیان خاص سینه به سینه نقل می شده است. موضوع تقیه در
ص: 59

---

1- وسائل الشیعه، ج 10، ص 398
2- مصباح المتهجد ص 774
زمان های مختلف، درجات متفاوت داشته است. اوج زمان تقیه را می توان در دوره ی امام کاظم علیه السلام دانست که شاهد سخت ترین اذیت ها نسبت به شیعیان از طبقه ی حاکم هستیم.
بیان مطالب سطح بالاتر پس از امام رضا
ولی از زمان امام رضا علیه السلام تا زمان امام هادی (ع) و امام حسن عسکری (ع)، ائمه به تدریج مطالب سطح بالاتری را برای عموم جامعه بیان کنند و مطالبی که ائمه برای عوام مردم می گفتند سطح بالاتری از معارف اهل بیت را شامل می شد. برای مثال زیارت جامعه ی کبیره از امام هادی علیه السلام، یکی از مطالب خاص است که در این دوران نشر پیداکرده است.
منابع زیارت عاشورا
زیارت عاشورا در دو منبع اصلی و اولیه وارد شده است. یکی کتاب «کامل الزیارت»، از جعفر بن محمد بن قولویه (ابن قولویه) است. مدرک دیگر «مصباح المتهجد» شیخ طوسی است. هر دو از راویان ثقه در شیعه هستند و کتاب های آن ها مورد وثوق شیعه است.
در زمان تقیه اگر نمی تواند به زیارت برود یا به صورت علنی مجلس عزا برپا کند، حداقل کار این است که چون همدیگر را می بینند بگویند: اعظم الله اجورنا بمصاب الحسین وجعلنا و ایاکم من الطالبین بثاره
در هردوی این کتاب ها، سند به یکجا می رسد که به شرح زیر است:
خواندن زیارت عاشورا در حرم سیدالشهدا (ع)
محمد بن اسماعیل بن بزیع عن صالح بن عقبه عن ابیه عقبه بن سمعان عن ابیه جعفر (ع) از امام باقر (ع): «هرکسی امام حسین (ع) را در روز عاشورا زیارت کند و در نزد امام حسین (ع) درحالی که گریان است باقی بماند؛ خدا را ملاقات می کند به
ص: 60
ثواب هزار حج و هزار عمره و هزار جنگ غزوه و برای هر غزوه و هر حجی و هر عمره ای که ثوابش رسیده است همه آن ها را در کنار پیغمبر و ائمه (ع) انجام داده است» همچنین در کامل الزیارات گفته شده (الفی الف) یک میلیون، یعنی یک میلیون حج، یک میلیون عمره، یک میلیون جنگیدن درراه رسول خدا.
زیارت از راه دور
عقبه بن سمعان می گوید فدای شما شوم «فما لمن کان فی بعید البلاد و اقاصیه» کسی که درراه دور باشد امکان اینکه در روز عاشورا به کربلا برایش میسر نشود چه؟ حضرت می فرمایند اگر چنین باشد به صحرایی یا بالای بلندی در خانه اش (یعنی بالای پشت بام) برود. اول بگو بسم الله الرحمن الرحیم و سپس تکبیر بگو. برخی گفته اند که ده بار بگو و بعضی گفته اند صدبار بگو اینجا امام (ع) تعداد تکبیرها را مشخص نکرده اند ولی گفته اند تکبیر بگو.سپس به طرف حائر حسینی اشاره
کند و سلام کند و اجتهاد و کوشش کند در این سلام دادن و دعا کردن و لعن کند قاتلین امام حسین (ع) را و بعد دو رکعت نماز بخواند «ثم لیندب الحسین و یبکیه و یامر من فی الدار ممن لا یتقیه بالبکاء علیه السلام و یقیم فی داره المصیبه باظهار الجزع علیه و لیعز بعضهم بعضا بمصابهم بالحسین علیه السلام!» (1) بعد گریه می کند سپس اگر از ا هل خانه تقیه ندارد امر کند در خانه اش مصیبت برپا کنند.
دو رکعت نماز همراه زیارت عاشورا
بعد از زیارت عاشورا مستحب است دو رکعت نماز بخوانند، البته بعضی معتقدند که این نماز را باید قبل از زیارت عاشورا خواند ولی اگر زیارت درحرم حسینی خوانده شود، باید نماز را بعد از زیارت عاشورا خواند اگرچه می توان رجائا یک نماز قبل و یک نماز بعد از زیارت عاشورا خواند.
تقاوت جزئی در دو نقل زیارت عاشورا
زیارت عاشورا در دو سند مشابه دست ما رسیده است که
فقط یک تفاوت در یک قسمت باهم دارند.
ص: 61

---

1- وسائل الشیعه ج 14 ص 399
در سند ابن قولویه در آخر زیارت عاشورا عبارت اللهم خص انت اول ظالم باللعن منی و ابدا به اولا ثم العن الثانی و الثالث و الرابع و الخ است ولی در سند شیخ طوسی بجای این قسمت آمده است: اللهم العن اعدا آل محمد صلی الله علیه و آله من الاولین و الاخرین الهم العن یزید و اباه و العن ابن زیاد و الخ.
درکتاب مصباح المتهجد( ص 777) همین زیارت عاشورا از فرد دیگری نقل شده است.در این روایت شخص زیارت را از امام صادق (ع) در حرم مطهر امیرالمؤمنین یاد گرفته است، به این ترتیب که زیارت عاشورا را می خواند بعد دو رکعت نماز بالاسر امیرالمؤمنین می خواند و سپس ازآنجا به امیرالمؤمنین سلام می دهد و دعای نقل شده را می خواند.
ص: 62

[طهورا*کنیز فاطمه زهرا(س)*]

1. قاتلان
جنایت این گروه از روز روشن تر است و از بدیهی ترین مسایل هم واضح تر می­­باشد. در زیارت عاشورا می­خوانیم:
وَ لَعَنَ اللَّهُ أُمَّهً قَتَلَتْکُمْ:
خدا لعنت کند قومی را که شما را به قتل رساندند.
2. عاملان جنگ افروزی
اگرچه دست برخی از جنگ افروزان سپاه دشمن به خون پاکان روزگارشان آغشته نشد اما برچسب دشمنی با اهل بیت و جنگ با آنان بر پیشانی آنها ثبت گردید. مسلما آنان که برای جنگ با پسر پیامبر آمده بودند، از جمله برپا کنندگان آتش فتنه بوده اند. در زیارت عاشورا نفرت خود را نسبت به دشمنان و آتش افروزان این جنگ نابرابر اینچنین ابراز می داریم:
وَ الْبَرَاءَهِ مِنْ أَعْدَائِکُمْ وَ مِنَ النَّاصِبِینَ لَکُمُ الْحَرْبَ وَ الْبَرَاءَهِ مِنْ أَشْیَاعِهِمْ وَ أَتْبَاعِهِم:
ص: 51
وبیزاری می­جویم از دشمنان شما و از برقرار کنندگان جنگ با شما و همچنین بیزاری می­جویم از پیروان آن ها.

[طهورا*کنیز فاطمه زهرا(س)*]

3. تدارکات جبهه جنگ
هر جبهه ای بدون عوامل تدارکات فلج خواهد بود و کارایی خود را از دست خواهد داد. به نظر شما آنان که محیط را همه جوره برای این جنگ نکبت بار فراهم کردند و لشکریان را مجهز نمودند، شریک در این جنایت نیستند. در زیارت عاشورا می­خوانیم:
وَ لَعَنَ اللَّهُ أُمَّهً أَسْرَجَتْ وَ أَلْجَمَتْ وَ تَنَقَّبَتْ وَ تَهَیَّأَتْ لِقِتَالِکَ:
نفرین خدا بر مردمی که اسبها را زین کردند و دهانه زدند و آنان را آماده کشتار تو کردند.

[طهورا*کنیز فاطمه زهرا(س)*]

4. عوامل پشت جبهه

هیچ جبهه ای بدون پشتیبانی اقتصادی شکل نخواهد گرفت و پیش نخواهد رفت. ثروتمندانی که سپاه کفر را مجهز کردند و مهیای جنگ با عزیز زهرا نمودند، اگر نفرت انگیزتر از دیگر دست اندرکاران این جنایت هولناک نباشند کمتر از آنان هم نیستند. چراکه اگر حمایت مالی و نظامی آنان نبود جبهه ای با این عظمت هم شکل نمی­گرفت. در زیارت عاشورا می­خوانیم:
وَ لَعَنَ اللَّهُ الْمُمَهِّدِینَ لَهُمْ بِالتَّمْکِینِ مِنْ قِتَالِکُمْ:
نفرین خدا بر آنان که ابزار و وسایل و امکانات را برای جنگ با شما آماده ساختند.
ص: 52

[طهورا*کنیز فاطمه زهرا(س)*]

5. همراهان و همفکران

سیاهی لشکرها اگرچه در نگاه اول در جبهه جنگ، کار خاصی انجام نمی­دهند ولی حضور آنها در این ماجرا و شنیدن اتمام حجت های اباعبدالله علیه السلام و یاری نکردن ایشان خود دلیل اصلی دشمنی با آن حضرت است و ثانیا باید آنها را در عملیات صورت گرفته دخیل دانست. چرا که حضورشان بر ابهت سپاه می­افزاید و روحیه جلوداران را هم بالا می­برد. به همین جهت است که ما پس از نفرین جنگ افروزان صحنه نبرد، همراهان و سیاهی لشکران را هم نفرین می کنیم:
اللَّهُمَّ الْعَنِ الْعِصَابَهَ الَّتِی جَاهَدَتِ الْحُسَیْنَ وَ شَایَعَتْ ...
خداوندا لعنت کن گروهی را که همراهی کردند و جنگیدند با امام حسین علیه السلام...

[طهورا*کنیز فاطمه زهرا(س)*]

6. بیعت کنندگان
رضایت عمومی جامعه نسبت به یک گناه، روند شکل گیری آن را پیش می­اندازد و زودتر به سرانجام خواهد کشاند. بنابراین آنان که به شکل گیری یک جنایت رضایت می­دهند و حتی با سکوت خود صحه بر عملکرد جنایتکاران می­نهند مسلما در گناه جنایت کاران دخیل اند. به همین خاطر است که ما بیعت کنندگان را نیز در کنار همراهان و جنگ افروزان حادثه عاشورا نفرین می کنیم:
وَ شَایَعَتْ وَ بَایَعَتْ و تابعت عَلَی قَتْلِهِ...
و همچنین کسانی که مشایعت کردند و بیعت کردند و پیروی کردند در قتل او...
ص: 53
ج - پیروان ظالمان و ادامه دهندگان مسیر ظلمت
مسلما اگر کسانی نباشند که راه ستمگران را ادامه دهند، آتش ظلم هم خاموش خواهد شد. اما گویا همیشه باید تاریک دلان در صحنه باشند تا مردم قدردان روشن ضمیران شوند. و می­بینیم هنوز هم عده ای هستند که از کار آن افراد راضی هستند و مسیر آن ها را ادامه می­دهند در زیارت عاشورا پس از آنکه به ستمکاران نخستین، نفرین می­رستیم، پیروان آنها را هم ذکر می­کنیم:
اللَّهُمَّ الْعَنْ أَوَّلَ ظَالِمٍ ظَلَمَ حَقَّ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ آخِرَ تَابِعٍ لَهُ عَلَی ذَلِکَ:
خدایا لعنت کن اولین کسی که در حق محمد و آل محمد ظلم کرد و همچنین آخرین نفری که او را در این راه پیروی کند. (1)
ص: 54

---

1- اسرار آل محمد ص 398

[طهورا*کنیز فاطمه زهرا(س)*]

فصل هفتم: سه روش خواندن زیارت عاشورا
چگونگی خواندن صد لعن و سلام زیارت عاشورا
اشاره
آیا می توان زیارت عاشورا را در زمانی کوتاه اما به کمال خواند؟ روایاتی از معصومین (ع) نقل شده است که می توان این زیارت را بصورت کوتاه تر و مختصرتری خواند.
زیارت عاشورا را می توان به سه شیوه قرائت کرد:
اول) شیوه مشهور و کامل
بعد از قرائت زیارت، وقتی به عبارت لعن و سلام رسیدیم، هر یک از آن عبارات را به طور کامل 100 بار تکرار کنیم. این شیوه، همان شیوه مشهور و کامل می باشد.
دوم) شیوه خلاصه تر
بعد از زیارت، وقتی به عبارت لعن و سلام رسیدیم، بعد از خواندن عبارت: «اللّهُمَّ الْعَنْ اَوَّلَ ظالِمٍ ظَلَمَ حَقَّ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ آخِرَ تابِعٍ عَلَی ذلِکِ، اللّهُمَّ الْعَنْ الْعِصابَهَ الَّتی جاهَدَتِ الْحُسَیْنَ وَ شایَعَتْ و بایَعَتْ و تابَعَتْ عَلَی قَتْلِهِ، اللّهُمَّ الْعَنْهُمْ جَمیعاً»، 99 بار دیگر می گوییم: «اللّهُمَّ الْعَنْهُمْ جَمیعاً»
و بعد از خواندن عبارت: «السَّلامُ عَلَیْکَ یا اَباعَبْدِاللهِ وَ عَلَی الْاَرْواحِ الَّتِی حَلَّتْ بِفِنائِکَ، عَلَیْکَ مِنّی سَلامُ اللهِ اَبَداً مابَقیتُ وَ بَقِیَ اللَّیْلُ وَالنَّهارُ، وَلاجَعَلَهُ اللهُ آخِرَ الْعَهْدِ مِنیّ لِزِیارَتِکُمْ، السَّلامُ عَلَی اﻟْحُسَیْنِ وَ عَلَی عَلِیِّ بْنِ اﻟْحُسَیْنِ وَ عَلَی اَوْلادِ اﻟْحُسَیْنِ وَ عَلَی اَصْحابِ الْحُسَیْنِ»، 99 بار دیگر می گوییم: «السَّلامُ عَلَی اﻟْحُسَیْنِ وَ عَلَی عَلِیِّ بْنِ اﻟْحُسَیْنِ وَ عَلَی اَوْلادِ اﻟْحُسَیْنِ وَ عَلَی اَصْحابِ الْحُسَیْنِ»

[طهورا*کنیز فاطمه زهرا(س)*]

سوم) سریعترین شیوه قرائت - گفتن «تِسْعاً وَ تِسْعینَ مَرَّهً» بعد از لعن و سلام
بعد از قرائت زیارت، وقتی به عبارت لعن و سلام رسیدیم، چنین می گوییم:
ص: 55
«اللّهُمَّ الْعَنْ اَوَّلَ ظالِمٍ ظَلَمَ حَقَّ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ آخِرَ تابِعٍ عَلَی ذلِکِ، اللّهُمَّ الْعَنْ الْعِصابَهَ الَّتی جاهَدَتِ الْحُسَیْنَ وَ شایَعَتْ و بایَعَتْ و تابَعَتْ عَلَی قَتْلِهِ، اللّهُمَّ الْعَنْهُمْ جَمیعاً؛ اللّهُمَّ الْعَنْهُمْ جَمیعاً تِسْعاً وَ تِسْعینَ مَرَّهً»
«السَّلامُ عَلَیْکَ یا اَباعَبْدِاللهِ وَ عَلَی الْاَرْواحِ الَّتِی حَلَّتْ بِفِنائِکَ، عَلَیْکَ مِنّی سَلامُ اللهِ اَبَداً مابَقیتُ وَ بَقِیَ اللَّیْلُ وَالنَّهارُ، وَلاجَعَلَهُ اللهُ آخِرَ الْعَهْدِ مِنیّ لِزِیارَتِکُمْ، السَّلامُ عَلَی اﻟْحُسَیْنِ وَ عَلَی عَلِیِّ بْنِ اﻟْحُسَیْنِ وَ عَلَی اَوْلادِ اﻟْحُسَیْنِ وَ عَلَی اَصْحابِ الْحُسَیْنِ؛ السَّلامُ عَلَی اﻟْحُسَیْنِ وَ عَلَی عَلِیِّ بْنِ اﻟْحُسَیْنِ وَ عَلَی اَوْلادِ اﻟْحُسَیْنِ وَ عَلَی اَصْحابِ الْحُسَیْنِ تِسْعاً وَ تِسْعینَ مَرَّهً»

[طهورا*کنیز فاطمه زهرا(س)*]

اما این سه نوع قرائت از کجا آمده است؟
آیت الله سیّد علی موحّد ابطحی در پاورقی کتاب «شفاء الصّدور فی شرح زیارت العاشور» نوشته اند آیت الله حاج میرزا ابوالفضل طهرانی (متوفی 1316) روایت شریف زیر را در شیوه خواندن زیارت عاشورا نقل می نمایند:
عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْهادی علیهِ السِّلامُ اَنَّهُ قالَ:
مَنْ قَرَءَ لَعْنَ زِیارَهِ الْعاشُوراء الْمَشهُورَهِ مَرَّهً واحِدَهً ثُمَّ قالَ:
«اللّهُمَّ الْعَنْهُمْ جَمیعاً تِسْعاً وَ تِسْعینَ مَرَّهً» کان کَمَنْ قَرَئَهُ مِأهَ مَرَّهً؛
وَ مَنْ قَرَءَ سَلامَها مَرَّهً واحِدَهً ثُمَّ قالَ: «السَّلامُ عَلَی الْحُسَیْنِ، وَ عَلَی عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ، وَ عَلَی اَوْلادِ الْحُسَیْنِ، و عَلَی اَصْحابِ الْحُسَیْنِ تِسْعاً وَ تِسْعینَ مَرَّهً» کانَ کَمَنْ قَرَئَهُ مُأهً تامَّهً مِنْ اَوَّلِهِما اِلَی آخِرِهِما. (1)
سپس آیه الله موحّد ابطحی در توضیح روایت چنین می فرمایند:
ص: 56

---

1- اصول کافی ج 1 ص 65 کتاب فضل العلم- باب اختلاف الحدیث
وَ قَدْ ذُکِرَ لِهذِهِ الرِّوایَهِ اِحْتِمالانِ:
1 - اَنْ یَکوُنَ «تِسْعاً وَ تِسْعینَ مَرَّهً» بَیاناً لِعَدَد.
2 - اَنْ یَکوُنَ تَتِمَّهً لِلَّعْنِ وَ السَّلامِ، وَ عَلَیْهِ یُقْرَءُ هکَذا: «اللّهُمَّ العَنْهُمْ جَمیعاً تِسْعاً وَ تِسعینَ مَرَّهً» وَ فِی الَّسلامِ یَقوُلُ: «السَّلامُ عَلَی الْحُسَیْنِ وَ عَلَی عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ وَ عَلَی اَوْلادِ الْحُسَیْنِ وَ عَلَی اَصْحابِ الْحُسَیْنِ تِسْعاً وَ تِسْعینَ مَرَّهً» وَ یَکُونُ نَظیرَ التَّهلیلاتِ الْوارِدَهِ فی اَیّامِ ذِی الحَجَّهِ: «لا اِلهَ اِلاّ الله عَدَدَ اللّیالی وَ الدُّهُور»، وَ اللهُ الْعالِمُ. (1)
برگرفته کتاب «اعمال و آداب محرم و صفر»
ص: 57

---

1- اختیار معرفه الرجال ج 1 ص 361